Γιατροσόφια της γιαγιάς και γητειές των πρωτινών

Ευχές των «πρωτινών» να συνοδεύουν την ελιά, το ξύλο, τη θάλασσα και όλα τα στοιχεία της φύσης, για να φύγει η αρρώστια και το κακό. Όλα συνδυασμένα αρμονικά με την εποχή, τον καιρό και την ώρα που θα γινόταν πράξη η λαϊκή αυτή τελετή, που θα απάλυνε τον πόνο των πονεμένων και θα έδιωχνε το «κακό δαιμόνιο», που εισέβαλλε στην ψυχή και στο σώμα.

Ο ανώτερος ερευνητής του Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών, δρ Ιωάννης Ιωνάς, κάνοντας μια εκτενή ανάλυση και έρευνα στο θέμα των γητειών, αναφέρει ότι πολλές από τις γητειές του παρελθόντος άφησαν κατάλοιπα στη συμπεριφορά μας, στην πίστη και στις εκφράσεις μας. Όπως λ.χ. η φράση «Θεέ μου, τζι αν εν κακόν τζιαι ξόρισ’το», που λέμε μέχρι σήμερα, ήταν μέρος μιας ευχής που συμπεριελάμβανε μια γητειά ενάντια στο κακό μάτι, στη βασκανία.

Από τις γητειές στα γιατροσόφια

Και ποιος δεν άκουσε από τη γιαγιά ή τον παππού για τις γητειές που έκαναν στο χωριό για να «γιάνουν» το γείτονα, όπως έλεγαν. Οι λαϊκές αυτές τελετές ή αλλιώς γητειές, σκοπό είχαν και έχουν ακόμη σύμφωνα με την παράδοση να σώσουν το ανθρώπινο σώμα από διάφορες ασθένειες, από το κακό «μάτι» ή οποιοδήποτε κακό προσβάλλει το σώμα. Ήταν βασισμένες κυρίως στην πίστη των ανθρώπων σε ανώτερες δυνάμεις και στη φύση. Οι γητειές ήταν η πιο σημαντική ασπίδα ενάντια στα προβλήματα της καθημερινής ζωής των ανθρώπων και στην Κύπρο.

Για όλες, όμως, τις αρρώστιες, αιτία ήταν, σύμφωνα με την παράδοση πάντα, η υπερφυσική ενέργεια των δαιμόνων και των άλλων κατωτέρων πνευμάτων.

Η πιο κατάλληλη ώρα για να γίνουν και να «πιάσουν» οι γητειές ήταν κατά τη δύση του ήλιου. Οι γητειές, που πήραν το όνομά τους από το ρήμα «γοητεύω», που σημαίνει κάνω μάγια ή θεραπεύω με μάγια, αφορούσαν θεραπείες για παιδιά και για μεγάλους.

Με τρόπο τελετουργικό

Για παράδειγμα, για τη θεραπεία του ξορισμένου «Θεέ μου, τζι αν εν κακόν τζιαι ξόρισ’ το», η γητειά περιοριζόταν στη διατύπωση μιας ισχυρής φοβέρας ενάντια στο κακό. Τύλιγαν ένα κομμάτι κόκκινης κλωστής ή νήματος, όσο ήταν το ανάστημα ενός άρρωστου μωρού, πάνω σε ένα κομμάτι περναριού, μαζιού ή βάτου. Το κτύπημα ενός μαχαιριού, τσεκουριού ή σκεπαρνιού έκοβε το κακό στη μέση. Για τις γυναίκες που υπέφεραν από τους πόνους, χρησιμοποιούσαν φύλλα παπουτσοσυκιάς, τα οποίο κάρφωναν ενώ απάγγελλαν κάποιους στίχους επικαλούμενοι πάντα το Χριστό, την Παναγία και τους Αγίους.

Για τον πυρετό, τη θέρμη ή τη φουρτούνα, όπως λεγόταν, μάζευαν φύλλα ελιάς και ρίχνονταν μέσα σε ένα ποτήρι νερό. Το ποτήρι το έβγαζαν έξω, ώστε να το βλέπει το φως των άστρων όλη τη νύκτα. Την επόμενη ημέρα το πρωί, ο ασθενής θα έπρεπε να το πιει γουλιά-γουλιά το δαφνό-πικρό νερό.

Για την αγάπη μιας γυναίκας, λέγεται ότι εκείνος που ενδιαφέρεται θα πρέπει να κάνει τα εξής: Να πάει στην ακροθαλασσιά και να γεμίσει με θαλασσινό νερό έναν μπότη άπαννον, δηλαδή ένα μικρό πήλινο αγγείο καινούριο. Ύστερα θα πρέπει να διαβάσει μεγαλόφωνα κάποιους ψαλμούς, τους οποίους γράφει και σε χαρτί. Το χαρτί το διαλύει μέσα στο νερό και το βράδυ στις επτά πάει στο κατώφλι της αγαπημένης του και χύνει το νερό μπροστά από την πόρτα της.

Σύμφωνα με το βιβλίο του δρος Ιωάννη Ιωνά, του Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών, «Γητειές», μέχρι και σήμερα στην Κύπρο πολλά σπίτια διατηρούν στη μνήμη τους και μόνο, μερικές από τις γητειές. Αυτές μεταφέρθηκαν από γενιά σε γενιά και από αρσενικό σε θηλυκό, όπως μας εξήγησε ο δρ Ιωνάς και σίγουρα σήμερα έχουν εξαφανιστεί, αφήνοντας, όμως, κάποια κατάλοιπά τους στην ομιλία μας, όπως φράσεις και ευχές.

«Έχει πάνω του εφτά σακιά φόβο»

ΣΤΟΝ τόπο μας, μάλιστα, το βάσκανο μάτι, ο ζήλος, ο φθόνος και τα όμοιά τους θεωρούνται ως μια πολύ σημαντική αιτία για την πρόκληση των διαφόρων ασθενειών. «Γι’ αυτό και λέμε μέχρι και σήμερα «φτου σου να μεν σε πκιάσει τ’ αμμάτιν» ή «σκόρτον στ’ αμμάθκια σου», για να προλάβουμε το κακό μάτι», όπως ανέφερε στην εκπομπή ο συγγραφέας Κώστας Παπαγεωργίου. Το ξεμάτιασμα και «το φκάρσιμο του φόβου» στους ανθρώπους ήταν κάτι σύνηθες στην παλαιότερη εποχή.

Η κ. Γλυκερία Ματθαίου από τη Λάπηθο έδειξε τον τρόπο με τον οποίο βγάζει η ίδια το φόβο από τους ανθρώπους. Με λίγο «καλάι», δηλαδή κασσίτερο, το οποίο λιώνει στη φωτιά, με ένα μαυρομάνικο μαχαίρι, με καθαρό νερό σε άπαννη κούπα και με μια ευχή η κ. Γλυκερία εντοπίζει και διώχνει το φόβο μακριά από αυτόν που τον νιώθει.

Ο δρ Ιωάννης Ιωνάς επεσήμανε ότι οι παλιές γητεύτρες μπορούσαν με το έμπειρο μάτι τους να μελετούν το σχήμα του κασσίτερου που παίρνει όταν το ρίχνουν στο νερό και να «διαβάζουν» αυτά που κρύβονται πίσω από αυτά. Από την άλλη η βοτανολόγος Γιαννούλα Λαζάρου ανέφερε ότι ένα μωρό φαινόταν αν είχε κάποιο φόβο: «Ένα βρέφος, του οποίου τα ματόκλαδά του έκλειναν, σήμαινε ότι είχε κάποιο φόβο, γι’ αυτό και έτρεχε η γητεύτρα να τον διώξει».

Ο Χριστιανισμός δεν απέκλειε τη χρήση γητειών. Απόδειξη αυτού, οι εξορκισμοί του Αγίου Τρύφωνος για τους αγρούς και του Αγίου Μάμαντος για τα ζώα. Στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο υπάρχει η διήγηση για το γήτεμα μιας αιμορροούσας γυναίκας. Μάλιστα, στο εκκλησάκι του Αγίου Κυπριανού στο Μένοικο, ο πατήρ Σάββας, μιλώντας στην κάμερα της εκπομπής «Με την Ελίτα», εξήγησε ότι πολλοί πιστοί προσέρχονται στο χώρο εκεί για να τους διαβαστεί η ευχή του Αγίου Κυπριανού για τη βασκανία.

Μπαχαρικά, λαχανικά, φρούτα, βότανα, αιθέρια έλαια

ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ πάντα ήξεραν πώς να βρίσκουν λύσεις στις ασθένειες που τους ταλαιπωρούσαν, από το φαρμακείο της φύσης: Μπαχαρικά, λαχανικά, φρούτα, βότανα, αιθέρια έλαια. Πολλά παραδοσιακά γιατροσόφια της γιαγιάς μπορούν να λειτουργήσουν ως ασπίδα για τον ανθρώπινο οργανισμό. Μερικές δοκιμασμένες συνταγές είναι οι εξής:

* Για το κρυολόγημα: Μισή κουταλιά μέλι σε ζεστό νερό με λίγες σταγόνες λεμόνι. Το ρόφημα θα μαλακώσει το λαιμό, ενώ περιέχει ουσίες που ενισχύουν το ανοσοποιητικό σύστημα και ανακουφίζει από το κρυολόγημα.

Ακόμη για το μπούκωμα μερικές εισπνοές ατμών με λίγες σταγόνες αιθέριου ελαίου ευκαλύπτου, ανακουφίζει.

* Για τον πονόλαιμο: Οι γιαγιάδες μας χρησιμοποιούσαν και το παραδοσιακό μας ποτό, τη ζιβανία. Λίγες γαργάρες με ζιβανία και θα δείτε διαφορά.

* Για το κρυολόγημα αλλά και γενικότερα για τους πόνους του σώματος: Υπήρχαν και υπάρχουν ακόμη οι βεντούζες ή αλλιώς «καζιά», όπως τα λέμε. Ίσως η πιο χαρακτηριστική συνταγή για τους πόνους του σώματος.

Το χαμομήλι θεωρείται ως το πανάρχαιο γιατρικό. Είτε για τη δυσπεψία είτε για το κρυολόγημα είτε για την αϋπνία, για κάτι δερματικό ή ακόμη και αλλεργικό.

* Για τον πονοκέφαλο: Θα βρείτε γιατρειά στις μπανάνες. Λίγη λιωμένη μπανάνα στο σημείο του κεφαλιού που πονάει για 15 λεπτά τη φορά και ο πονοκέφαλος θα εξαφανιστεί. Οι μπανάνες περιέχουν μαγνήσιο, που μπορεί να χαλαρώσει τα αιμοφόρα αγγεία, αμβλύνοντας έτσι τον πονοκέφαλο.

Ακόμη αν πονάει το κεφάλι και νιώθετε «πιασμένο» τον αυχένα σας, τοποθετήστε πάνω του μια φέτα ωμό κρεμμύδι.

www.inewsgr