Διαδρομή γλυκιά  σαν…σοκολάτα!

 

Επιμέλεια κειμένου  Ρίκη  Ματαλλιωτάκη

 

1502: Ο Χριστόφορος Κολόμβος δέχεται σαν  δώρο από έναν Ινδιάνο αρχηγό κόκκους κακάο άσχετα από το ότι   εκείνος δεν κατάφερε  να εκτιμήσει την αξία τους…

1528:  Ο Φερδινάδος Κορτές φέρνει  τελικά τους πρώτους κόκκους κακάο στην Ισπανία , αλλά τα πρώτα φορτία  φθάνουν στη χώρα αυτή μόλις το 1580.

1637: Το πρώτο Λονδρέζικο μαγαζί σοκολάτας ανοίγει για να πουλήσει ένα  ρόφημα γνωστό ως τότε μόνο στην υψηλή κοινωνία…

1639: Η Ισπανική ναυαρχίδα «Μαρία- Τερέζ» φέρνει στη Γαλλία  κακάο  όπου θα αναλυθεί από τον Παριζιάνικο οργανισμό φαρμάκων για να γίνει δεκτό με ενθουσιασμό  μέχρι  που σε ορισμένους δημιουργηθούν υποψίες ότι πρόκειται για μια μυστηριώδη, αφροδισιακή ουσία…

 

Η ιστορία της σοκολάτας όμως ξεκινά από πολύ πιο πίσω  για να φτάσει  έως και τα βάθη των αιώνων, περίπου το 600 π. Χ.  όπου και  συναντάμε το κακαόδεντρο από τους σπόρους του οποίου παράγεται για πρώτη φορά η σοκολάτα σε μορφή ροφήματος.

Το κακαόδεντρο, φυτό τροπικό, απλώνει τις ρίζες του χιλιάδες χρόνια πίσω φτάνοντας μέχρι το πολιτισμό των Μάγια του Γουκατάν και των Ατζέκων  του Μεξικού και σύμφωνα με τη παράδοση έχει προέλευση  θεϊκή  γι΄ αυτό ακριβώς κι  η σοκολάτα ονομάστηκε «theovroma», δηλαδή τροφή των θεών.

Ο αυτοκράτορας λοιπόν των Ατζέκων  Μοντεζούμα, παρασκευάζει ένα ρόφημα από καβουρντισμένους και αλεσμένους σπόρους κακάο, νερό, καλαμπόκι, και μπαχαρικά, και το ονομάζει «Chocolate», μια λέξη που έμελλε να μείνει ως σήμερα στις γλώσσες όλου του κόσμου καθώς σοκολάτα είναι η φωνητική  μεταγραφή της λέξης των Μάγια «Xocoalt»  που προφέρεται  «τσοκοάλτι» αλλά  σε κάθε περίπτωση πρόκειται για μια λέξη με πολλές ερμηνείες και αμφισβητούμενη αρχική προέλευση.

Το  μόνο βέβαιο πάντως είναι ότι οι πρώτοι που χρησιμοποίησαν τη σοκολάτα ως ρόφημα ήταν οι Αζτέκοι αν και το περίεργο  είναι πως παρ΄ ότι ο βασιλιάς τους Μοντέζουμα, έπινε τουλάχιστον 50 φλιτζάνια αγνή σοκολάτα ημερησίως και μάλιστα σε χρυσές κούπες,  τις οποίες μετά από κάθε χρήση  πετούσε,  εν τούτοις ο λαός έπρεπε να αρκείται σε ένα χυλό από καλαμπόκι  που απλώς αρωμάτιζε με το υπέροχο αυτό προϊόν του κακαόδεντρου.

Εκείνο όμως που ίσως και να αποδεικνύει την αξία που είχε η  σοκολάτα τότε είναι ότι οι αποξηραμένοι κόκκοι της παράλληλα χρησιμοποιούνταν και σαν νομίσματα  κι  ενδεικτικά μια κολοκύθα  κόστιζε  μέχρι τέσσερις κόκκους, ένας λαγός δέκα και ένας  καλός σκλάβος  μπορούσε να φτάσει μέχρις και τους εκατό.

Πολύ αργότερα, το 1502, ο Χριστόφορος Κολόμβος δέχεται  για πρώτη φορά κόκκους κακάο από ένα Ινδιάνο αρχηγό αλλά δίχως να καταφέρει να εκτιμήσει την αξία τους.

Είκοσι έξη  χρόνια μετά, ο Φερδινάνδος Κορτές φέρνει τους πρώτους κόκκους κακάο στην Ισπανία αλλά   τα πρώτα φορτία φθάνουν στη χώρα αυτή μόλις το 1580  για να αρχίσουν έκτοτε να εμφανίζονται και οι πρώτες σοκαλατοποιίες. Σιγά- σιγά όμως, χάρη στις εμπορικές ανταλλαγές, στην περιέργεια των ταξιδιωτών και στη συγκυρία κάποιων βασιλικών γάμων, η ζεστή σοκολάτα, αρχικά ρόφημα μόνο της αριστοκρατίας, εξαπλώνεται  σε όλη την Ευρώπη.

Αρχίζει η συστηματική καλλιέργεια και παρασκευή του  ροφήματος με διάφορες συνταγές τις  οποίες  οι Ισπανοί  καταφέρνουν να κρατήσουν μυστικές επί εκατό ολόκληρα χρόνια,  δεν καταφέρνουν όμως να εμποδίσουν τη σταδιακή διάδοση και καλλιέργεια  του φυτού στις Δ. Ινδίες, στις Φιλιππίνες, στην Κεϋλάνη στην Ινδονησία, στις Αντίλλες, στη Γουαδελούπη , στην  Αφρική, ιδιαίτερα στη Γκάνα, στη Κεϋλάνη και στην Ιάβα.

Το 1827, ο Βαν Χάουτεν εφευρίσκει  μια πρέσα που αφαιρεί μέρος του βούτυρου κακάο, διαδικασία που τελικά θα οδηγήσει στην παρασκευή της σκόνης κακάο και θα δώσει το όνομά του στο γνωστό  ρόφημα κακάο και το 1876 ο Ελβετός καρεμελοποιός Daniel Peter  καταφέρνοντας να συνδυάσει  το γάλα με τη σκόνη του κακάο παρασκευάζει στη Γενεύη  τη πρώτη σοκολάτα γάλακτος σε μορφή φυσικά που δεν είχε καμία σχέση με τις σημερινές …

Σοκολάτα και Υγεία

Η λέξη σοκολάτα όμως εκτός από τους «γλυκούς» συνειρμούς που  μας φέρνει στο νου, έχει ενοχοποιηθεί για την πρόκληση παχυσαρκίας, για οδοντιατρικά προβλήματα, εκδήλωση ακμής και κεφαλαλγίες.  Για όλα αυτά η επιστημονική έρευνα βρίσκεται ακόμα  σε εξέλιξη  με  συμπεράσματα  αντικρουόμενα, αν και τα τελευταία επιστημονικά δεδομένα αποκαλύπτουν ωστόσο την «υγιεινή» πλευρά της σοκολάτας που ήταν γνωστή από την εποχή  ακόμα των Ατζέκων.

Συγκεκριμένα από τον 16ο μέχρι και τις αρχές του 20ου αιώνα η σοκολάτα χρησιμοποιούνταν για την αντιμετώπιση της μειωμένης όρεξης, της νευρικής ή πνευματικής κόπωσης, των εντερικών προβλημάτων και συνέβαλε στη διαδικασία της πέψης. Υπάρχουν μάλιστα και αναφορές για τη χρήση της σοκολάτας στην αντιμετώπιση της αναιμίας, του πυρετού, της ουρικής αρθρίτιδας και της φυματίωσης ενώ το 17ο αιώνα θεωρούνταν ιδανική για την καλή υγεία της καρδιάς και την αντιμετώπιση της στηθάγχης.

Από τον 20ο αιώνα και μετά η ευεργετική επίδραση της σοκολάτας άρχισε να φθίνει με αποτέλεσμα από ένα σημείο κι έπειτα να θεωρείται ότι  είναι απλά ένα γλύκισμα πλούσιο σε θερμίδες και λιπαρά και χωρίς κανένα θρεπτικό συστατικό,  αν και  τα  νεότερα επιστημονικά ευρήματα έρχονται  να αποκαταστήσουν πλήρως τη φήμη της.

Η σοκολάτα  λοιπόν περιέχει βούτυρο κακάο που είναι πλούσιο σε κορεσμένα λίπη  όμως το 1/3 του υπόλοιπου λίπους της  προέρχεται από στεατικό οξύ, το οποίο αν και  κορεσμένο λίπος, δεν αυξάνει την «κακή» LDL χοληστερόλη όπως τα περισσότερα κορεσμένα λίπη. Το στεατικό οξύ μετατρέπεται από το ήπαρ σε λαϊκό οξύ, ένα μονοακόρεστο λίπος που προάγει την υγεία της καρδιάς.

Στη σοκολάτα επίσης εντοπίζονται περισσότερα από 300 φυσικά χημικά στοιχεία, μεταξύ των οποίων και τα φλαβονοειδή. Περισσότερο από το 10% του βάρους του κακάο σκόνη είναι φλαβονοειδή, κυρίως κατεχίνη και επικατεχίνη, ενώ η μαύρη σοκολάτα περιέχει τέσσερις φορές περισσότερη κατεχίνη από αυτή που περιέχεται στο τσάι. Τα φλαβονοειδή της σοκολάτας απορροφώνται και μεταβολίζονται από το κυκλοφορικό σύστημα γρήγορα, όπως έχει αποδειχθεί και από μεγάλο αριθμό μελετών.

Η κυριότερη αιτία που καθιστά τα φλαβονοειδή ευεργετικά για την υγεία είναι οι αντιοξειδωτικές τους ιδιότητες, παρόμοιες με αυτές των βιταμινών C και Ε. Οι οξειδωτικές ουσίες είναι ενώσεις με ασταθή άτομα οξυγόνου, που προκαλούν βλάβες στο γενετικό υλικό των κυττάρων. Τα αντιοξειδωτικά αντιδρούν χημικά με τις ρίζες οξυγόνου και τις καθιστούν αδρανείς και αβλαβείς για το κύτταρο και τον οργανισμό γενικότερα. Διάφορες εργαστηριακές αναλύσεις και μελέτες σε πειραματόζωα έχουν δώσει ενδείξεις για μια σειρά θετικών επιδράσεων των φλαβονοειδών στην υγεία, όπως η καταπολέμηση φλεγμονών και η ανακοπή της ανάπτυξης καρκινικών κυττάρων.

Σε πρόσφατη μελέτη, βρέθηκε ότι η σοκολάτα περιέχει αντιοξειδωτικές ουσίες που ονομάζονται φαινόλες κι είναι ο ίδιος τύπος αντιοξειδωτικών ουσιών που περιέχονται και στο κόκκινο κρασί. Οι φαινόλες του κακάο πιστεύεται ότι προλαμβάνουν την «κακή» χοληστερόλη, η οποία προκαλεί το σχηματισμό πλάκας στις αρτηρίες.

Ο Δρ Γουότερχαουζ διαπίστωσε επίσης ότι όσο πιο σκούρα η σοκολάτα, τόσο περισσότερες φαινόλες περιέχει. Η μαύρη σοκολάτα περιέχει 70% βούτυρο κακάο, το οποίο παρέχει το στεατικό οξύ. Οι περισσότερες πλάκες σοκολάτας που κυκλοφορούν στο εμπόριο περιέχουν μόνο 20% βούτυρο κακάο.

Η σοκολάτα περιέχει εκτός από γλυκαντικές ουσίες και ψευδάργυρο, κάλιο, φώσφορο, χαλκό και μαγνήσιο, σε υψηλότερες μάλιστα συγκεντρώσεις από αυτές του γάλακτος. Ο χαλκός βοηθά το σώμα να χρησιμοποιήσει τον σίδηρο και συμβάλλει στην ανάπτυξη των συνδετικών ιστών, των αιμοφόρων αγγείων και του δέρματος. Το μαγνήσιο είναι μέρος της δομής των οστών και παίζει επίσης ρόλο στο νευρικό σύστημα και στη διάσπαση των πρωτεϊνών. Το γεγονός αυτό έχει ιδιαίτερη αξία για τα παιδιά καθώς έχει διαπιστωθεί ότι τα παιδιά καταναλώνουν μεγαλύτερες ποσότητες γάλακτος όταν αυτό είναι σοκολατούχο εν συγκρίσει με το λευκό.

Εν αντιθέσει με την αντίληψη που επικρατεί η σοκολάτα περιέχει περιορισμένη ποσότητα καφεΐνης. Η ποσότητα καφεΐνης που περιέχεται σε μια μεσαίου μεγέθους πλάκα σοκολάτας ή σε ένα ποτήρι σοκολατούχου γάλακτος ισούται με ένα φλιτζάνι καφέ χωρίς καφεΐνη. Μια σοκολάτα υγείας βάρους περίπου 28 γραμμαρίων έχει περίπου 5-35 μικρογραμμάρια καφεΐνη, ενώ ένα κομμάτι κουβερτούρας βάρους επίσης 28 γραμμαρίων περιέχει 35 μικρογραμμάρια καφεΐνης. Είναι λοιπόν προφανές ότι η κατανάλωση μιας σοκολάτας σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να «εφοδιάσει» τον οργανισμό μας με τα 140 μικρογραμμάρια καφεΐνης που περιέχει ένα φλιτζάνι γαλλικού καφέ.

Τέλος, η κατανάλωση σοκολάτας έχει ενοχοποιηθεί για προβλήματα στα δόντια και συγκεκριμένα για την εκδήλωση τερηδόνας. Ωστόσο για να δημιουργηθεί τερηδόνα θα πρέπει η οδοντοστοιχία να είναι ευπαθής, η διατροφή να είναι επιβαρυντική και να έχει σχηματιστεί πλάκα. Η σοκολάτα γάλακτος όμως έχει την ικανότητα να εμποδίζει τη μετατροπή των σακχάρων που περιέχει σε οξέα, ενώ περιέχει πρωτεΐνες, ασβέστιο, φωσφορικό άλας και άλλα μεταλλικά στοιχεία, τα οποία προστατεύουν την αδαμαντίνη των δοντιών. Τέλος, λόγω της περιεκτικότητάς της σε λίπος, λιώνει» στη στοματική κοιλότητα σχετικά γρηγορότερα εν συγκρίσει με άλλα γλυκίσματα, άρα δεν αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης τερηδόνας.

Όποτε, όλα όσα αναφέραμε παραπάνω, πιθανόν σας κάνουν να αισθάνεστε λιγότερες ενοχές κάθε φορά που απολαμβάνετε μια σοκολάτα δίχως φυσικά να ξεχνάτε ότι τίποτα δεν είναι από μόνο του καλό ή κακό αλλά όλα εναπόκεινται στον τρόπο χρήσης  κάθε πράγματος..

Άρα  ο τρόπος  που θα επιλέξετε για  να εντάξετε τη σοκολάτα στη διατροφή σας είναι καθοριστικός σε συνάρτηση πάντα με τις προσωπικές παραμέτρους υγείας που ισχύουν για τον καθένα μας ξεχωριστά. Μπορείτε λοιπόν να απολαύστε  με μέτρο μια σοκολάτα, ενθυμούμενοι  πάντα ότι ακόμα και το πιο υγιεινό πράγμα μπορεί να επιβαρύνει την υγείας μας όταν ρέπουμε στην υπερβολή.