Η εβραϊκή διασπορά

 

Δύο έθνη στον κόσμο έχουν το προνόμιο να έχουν το μισό λαό τους διασκορπισμένο στις τέσσερις γωνιές του πλανήτη, μακριά από την εθνική εστία: οι Έλληνες και οι Εβραίοι. Η διασπορά για τους Εβραίους αποδείχθηκε το μεγάλο όπλο που τους ήταν απαραίτητο, προκειμένου να δημιουργήσουν μια πατρίδα σε μια αφιλόξενη γη, από την οποία κάποτε ξεκίνησαν.

Πενήντα και πλέον χρόνια μετά την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ και 100 χρόνια μετά την ολοκλήρωση του Α’ Σιωνιστικού Κογκρέσου, ένας πληθυσμιακός απολογισμός μπορεί να πείσει τον καθένα για τον τρομακτικό ρόλο που διαδραμάτισε η μετανάστευση -η «Aλίγια» των Εβραίων- της διασποράς προς τη Γη της Επαγγελίας. Το 1948 οι 650.000 Εβραίοι που ζούσαν στην Παλαιστίνη αποτελούσαν μόλις το 6% του παγκόσμιου εβραϊκού πληθυσμού. Η εισροή μεταναστών (ολίμ στα εβραϊκά) ήταν τέτοια που, μέσα σε μισό αιώνα, ο πληθυσμός αυξήθηκε επτά φορές πάνω από τα αρχικά νούμερα.

03d_idior_diaspora2

Τα στοιχεία είναι εντυπωσιακά, όπως εντυπωσιακό είναι και το γεγονός ότι ο παγκόσμιος εβραϊκός πληθυσμός το 1939 ανερχόταν σε 18 εκατομμύρια, ενώ σήμερα είναι τουλάχιστον 13, καθώς έξι εκατομμύρια χάθηκαν στο Ολοκαύτωμα. Εντυπωσιακό είναι, επίσης, το γεγονός ότι στις ΗΠΑ σήμερα ζουν περισσότεροι Εβραίοι (έξι εκατομμύρια) από ό,τι στο Ισραήλ (4,6 εκατομμύρια) και πως το μεταναστευτικό ρεύμα προς το εβραϊκό κράτος φαίνεται να στερεύει.

 

Το πρώτο μεγάλο κύμα Εβραίων ολίμ προς το Ισραήλ ολοκληρώθηκε με τους πιονιέρους κατά τις δεκαετίες του ’30 και του ’40. Ακολούθησαν οι Εβραίοι της βόρειας Αφρικής τη δεκαετία του ’50 και οι Ρωσοεβραίοι κατά τις δεκαετίες του ’80 και του ’90. Τώρα πλέον, όμως, με μια Ευρώπη και μια Αμερική που προσφέρουν καλές συνθήκες διαβίωσης στους εβραϊκούς πληθυσμούς τους, ελάχιστοι είναι αυτοί που θα επέλεγαν την αβεβαιότητα μιας άγνωστης για αυτούς πατρίδας.

03d_idior_diaspora3
O Μπέντζαμιν Νετανιάχου κατάφερε να διχάσει τους εβραίους των ΗΠΑ

Ωστόσο, η μεγάλη εβραϊκή διασπορά εξακολουθεί να στηρίζει για συναισθηματικούς λόγους το Ισραήλ, βοηθώντας οικονομικά και -στην περίπτωση των ΗΠΑ με το πανίσχυρο λόμπι της- πολιτικά. Δεν είναι λίγοι οι Εβραίοι της διασποράς, πάντως, που ασκούν κριτική και διαφωνούν με την πολιτική του Ισραήλ. Στις ΗΠΑ το αντι-ισραηλινό κλίμα στις τάξεις των Αμερικανοεβραίων έγινε εμφανές κατά την περίοδο της διακυβέρνησης του Ισραήλ από το Λικούντ του Μπέντζαμιν Νετανιάχου, ο οποίος συνάντησε τη σκληρή κριτική των ομοθρήσκων του για τη στάση του απέναντι στην ειρηνευτική διαδικασία.

Όσο και αν σε στιγμές κρίσης η διασπορά δίνει πάντα το «παρών», υπάρχει ο φόβος στο Ισραήλ ότι με το πέρασμα του χρόνου, καθώς η μια γενιά διαδέχεται την άλλη, η εβραϊκή διασπορά θα απομακρύνεται όλο και περισσότερο από την εθνική της εστία. Μέχρι τότε το Ισραήλ θα πρέπει να έχει μάθει να ζει χωρίς την ασφάλεια που της παρέχουν οι κοινότητες του εξωτερικού.

03d_idior_diaspora4

Οι εβραϊκές κοινότητες στον κόσμο
Λεπτομέρεια από την Αψίδα του Τίτου στη Ρώμη: Ρωμαίοι στρατιώτες μεταφέρουν μια εβραϊκή Μενόρα μετά την καταστροφή του Ναού του Σολομώντα το 70 π.Χ.
Η ιστορία της διασποράς ξεκινά το 700 π.Χ., όταν οι Εβραίοι οδηγήθηκαν στην εξορία από τους Βαβυλωνίους και εγκαταστάθηκαν στη βόρεια Αφρική και την Αραβία. Αρκετούς αιώνες αργότερα, όταν επαναστάτησαν εναντίον της ρωμαϊκής κατοχής (66 – 135 μ.Χ.), εξορίστηκαν και πάλι και τους απαγορεύτηκε να κατοικούν στην Ιερουσαλήμ και την Ιουδαία. Ακολούθησαν η βυζαντινή κυριαρχία (324 – 640) και οι χριστιανικοί αντιεβραϊκοί νόμοι κι έτσι έως τον 6ο αιώνα οι Εβραίοι έφτασαν να αποτελούν μειονότητα στον τόπο τους. Η κατάσταση χειροτέρεψε με την αραβική κατάκτηση και τον 11ο αιώνα, κατά τις πρώτες Σταυροφορίες, ο εβραϊκός πληθυσμός στη γη του Ισραήλ αριθμούσε μερικές μόλις χιλιάδες ψυχές.

Ο λαός του Ισραήλ απλώθηκε σε όλη τη μεσογειακή λεκάνη, την αραβική χερσόνησο, την κεντρική και ανατολική Ευρώπη. Επί ευρωπαϊκού εδάφους, οι μεγαλύτερες κοινότητες της διασποράς δημιουργήθηκαν στην ιβηρική χερσόνησο, όπου οι Εβραίοι κατάφεραν να αναπτυχθούν και να διαπρέψουν σε όλους τους τομείς. Η κοινότητα αυτή ξεριζώθηκε το 15ο αιώνα από την Ισπανία και την Πορτογαλία, για να καταφύγει στα εδάφη της τότε Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Έτσι, δημιουργήθηκε και η ισχυρή εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης, που κάποτε ονομάστηκε «Δεύτερη Ιερουσαλήμ» λόγω του μεγάλου εβραϊκού πληθυσμού της.

Το τελειωτικό χτύπημα στη διασπορά δόθηκε από τη ναζιστική Γερμανία με την εξολόθρευση έξι εκατομμυρίων Εβραίων στην Ευρώπη. Όσοι απέμειναν κατευθύνθηκαν προς την Αμερική ή τη γη του Ισραήλ.

http://archive.in.gr/