Δημήτρης Μπακιρτζής (Τζανοδημήτρης): Ο Μαντιναδολόγος που «κεντά» στσι κρητικές λέξεις

Συνέντευξη στη Ρίκη Ματαλλιωτάκη

 

 

O Δημήτρης Μπακιρτζής (Τζανοδημήτρης) γεννήθηκε στα Χανιά με Μικρασιάτικες ρίζες (από Βουρλά και Κωνσταντινούπολη), όπου και έζησε τα παιδικά του χρόνια και μεγάλωσε στην Αθήνα. Από το 2014 επέστρεψε στη γενέτειρα του Κρήτη και ζει και εργάζεται στο Ηράκλειο. Από τα πρώτα του χρόνια είχε έφεση προς την παράδοση και τη μουσική. Ασχολείται με την λύρα, φλογέρα, τουμπερλέκι, κιθάρα. Η μεγάλη του αγάπη είναι η Βυζαντινή μουσική όπου είναι και ψάλτης και η Κρητική παράδοση. Είναι ελεύθερος επαγγελματίας (μεταλλικές κατασκευές – εργολαβίες – αναπαλαιώσεις). Ανέκαθεν όμως το χαρτί και το μολύβι υπήρξαν οι καλύτεροι φίλοι του και η Κρήτη σταθερή έμπνευσή του. Το βιβλίο του « Κρήτη μου Ομορφιά τση Γής» είναι το πρώτο του πόνημα .

1. Διαβάζοντας το βιογραφικό σου διαπιστώνω ότι έχεις γενικότερα μία κλίση προς τη μουσική και όλα τα σχετικά προς αυτήν (γραφή…φωνή….όργανα…) Τι είναι αυτό που σε ώθησε να ασχοληθείς με τη βυζαντινή μουσική ενώ ταυτόχρονα δημιουργείς μαντινάδες και ποια είναι η κοινή συνισταμένη σε όλα αυτά;

Καταρχήν Ρίκη μου αισθάνομαι την ανάγκη να σ’ευχαριστήσω μέσα από την καρδιά μου, για την τιμή που μου κάνεις να με φιλοξενήσεις. Θα ήθελα λοιπόν να πω, ότι θεωρώ πως η μουσική, η κάθε μουσική, είναι ένας τρόπος έκφρασης της ψυχής. Ανάλογα με το που είναι κανείς ψυχικά τοποθετημένος, εκφράζεται και με το ανάλογο είδος μουσικής. Εγώ παιδιώθεν ήμουν και είμαι ψυχικά τοποθετημένος στον χώρο της παράδοσης μας και φυσικά εκφράζομαι μέσα από αυτόν. Η έκφραση αυτή λοιπόν έχει να κάνει με την παραδοσιακή μας μουσική, με την βυζαντινή μουσική (που είναι η βάση και η αρχή όλης της παραδοσιακής μουσικής του τόπου μας ), με τον παραδοσιακό λόγο (και εννοώ με την ντοπιολαλιά του τόπου μας, της Κρήτης ),που αποδίδεται μέσα από το χάρισμα της ποιητικής έκφρασης που δίδει ο Θεός σε ορισμένους ανθρώπους, με τον παραδοσιακό τρόπο ζωής, με την πατροπαράδοτη πίστη μας, με την γεωμορφολογία του τόπου μας, ακόμα και με τον παραδοσιακό τρόπο διατροφής μας. Όλα αυτά λοιπόν αποτελούν την κοινή συνισταμένη που με ωθεί εμένα προσωπικά και στην έκφραση μέσω της Βυζαντινής Μουσικής, και στην δημιουργία της μαντινάδας και στην αγαπητική σχέση με την λύρα και την παραδοσιακή μουσική του τόπου μας της Κρήτης.

2. Ποια είναι τα ερεθίσματα που σε οδήγησαν να εκφραστείς με τη μαντινάδα, τη ρίμα, τη ποίηση….. πότε ξεκίνησες να γράφεις και μετά από τόσα χρόνια πορείας, συνεχίζεις με τον ίδιο ρομαντισμό απέναντι στη μαντινάδα; Τι σε εμπνέει όταν γράφεις μαντινάδες ; Υπάρχει για σένα κάποια προσωπική Μούσα ;

Το ερέθισμα μου όπως σου είπα παραπάνω είναι η παράδοση της Κρήτης μας. Με την ποίηση γενικότερα ασχολούμαι από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου. Από μικιό κοπέλι ότι με ερέθιζε συναισθηματικά το εξέφραζα πολλές φορές με κάποιο στιχάκι με κάποιο ποίημα. Μου έβγαινε. Έτσι ξαφνικά γέμιζε το κεφάλι μου κι έπιανα και το έγραφα κάπου. Φυσικά τα έχω χάσει όλα αυτά, άλλα από τότε μέχρι και σήμερα ότι με συγκινεί μου δημιουργεί το ερέθισμα και εκφράζομαι μέσα από την μαντινάδα. Το κάθε τι που μας συγκινεί μπορεί να είναι η μούσα μας. Το κάθε ερέθισμα μπορεί να γίνει η μούσα του κάθε ποιητή. Αν εννοείς συναισθηματικά και μέσα από τα μονοπάτια του έρωτα και της αγάπης γενικότερα, φυσικά η σχέση με τον άλλο άνθρωπο, αποτελεί πάντα το στοιχείο της μούσας για τον κάθε καλλιτέχνη. Για εμένα προσωπικά η μούσα μου σήμερα είναι η σύζυγος μου η Χαρούλα, ο άνθρωπος που αγαπώ και εκφράζομαι ερωτικά μέσα από την ύπαρξη του στην ζωή μου.

3. Χαρά ή λύπη; Ποια είναι μεγαλύτερη πηγή έμπνευσης; Επιδιώκεις γενικότερα η γραφή σου να έχει κάποιο κοινωνικό αντίκρισμα;

Χαρά, λύπη, αγάπη, μίσος, έρωτας, ευτυχία, δυστυχία, πολιτική, θρησκεία, ανθρώπινες καταστάσεις, κοινωνία,τα πάντα μπορούν να αποτελέσουν πηγή έμπνευσης για έναν ποιητή.

4. Προσωπικά για σένα, τι σημαίνει για σένα μαντινάδα;

Κατά την άποψη μου η μαντινάδα είναι ο τρόπος που αντιλαμβάνεται την ζωή και εκφράζεται γι’αυτή ο Κρητικός. Η μαντινάδα είναι ένας έμμετρος λόγος με περιεχόμενο, διάλεκτο, εκφράσεις και λεξιλόγιο, καθαρά και απολύτως Κρητικό. Έπειτα η μαντινάδα πρέπει μα περικλείει ένα πλήρες νόημα που να ανταποκρίνεται στην ποιότητα των συναισθημάτων και του ποιητικού λόγου. Η μαντινάδα πρέπει να βασίζεται στην απλότητα του λόγου που την καθιστά μεγαλειώδη. (Τ’άκουσες Αρετούσα μου τα θλιβερά μαντάτα… Ο κύρης σου με ξόρισε στση ξενιθιάς τη στράτα). Απλό και μεγαλειώδες…!!!Τέλος η μαντινάδα θεωρώ ότι πρέπει να είναι σαν μια συναρπαστική εικόνα, σαν ένας όμορφος ζωγραφικός πίνακας, που όταν την ακούει ο καθαείς που λέμε έπαε στην Κρήτη, να τον βλέπει μπροστά του και να τον συνεπαίρνει η εικόνα που θωρεί. (Δυο στάλες να’μουνε βροχή να πέσω στα μαλλιά σου…να κατεβώ στ’αχείλι σου να κλέψω ει τα φιλιά σου…) Θωρείς ; Πίνακας..!!

5. Στη σημερινή εποχή ο έρωτας «δυσκολεύεται»… Τι σημαίνει για σένα ο έρωτας και τι πιστεύεις ότι είναι αυτό που κάνει ένα δημιουργό σαν εσένα να τον έχει από τα πρώτα θέματα στη μαντινάδα του; πιστεύεις ότι σήμερα οι άνθρωποι ερωτεύονται;

Ο έρωτας…!!!!! Αααχ ο έρωτας…!!!! Ο έρωτας κατά την ταπεινή μου άποψη είναι το κυρίαρχο στοιχείο. Το οξυγόνο θα λέγαμε στην ζωή του ανθρώπου. Είναι το ζωοποιό νερό που έχει εμπνεύσει από καταβολής κόσμου όλους τους καλλιτέχνες. Στην ζωγραφική, στην λογοτεχνία, στην μουσική, στην ποίηση, στην γλυπτική και σε κάθε άλλη καλλιτεχνική έκφραση. Πάντα αποτελεί το μεγάλο ερέθισμα και το πρώτο θέμα για την καλλιτεχνική δημιουργία. Ο έρωτας υπήρχε πάντα σαν στοιχείο της δημιουργίας του Θεού. Υπάρχει και θα υπάρχει όσο υπάρχουν άνθρωποι. Ως εκ τούτου νομίζω ότι ο έρωτας ποτέ δεν δυσκολευόταν, ούτε και σήμερα στην κρίση και στην παρακμή που ζούμε δυσκολεύεται, ούτε ποτέ θα δυσκολευτεί. Οι άνθρωποι πάντα ερωτεύονταν και πάντα θα ερωτεύονται εις τους αιώνας των αιώνων. Γιατί είναι ένα στοιχείο που έχει βάλει ο ίδιος ο Θεός στην ψυχή του ανθρώπου, και κυριαρχεί σε οποιαδήποτε κατάσταση και σε κάθε δυσκολία κοινωνική και προσωπική του καθενός.
6. Για να πετύχεις στο μάρκετινγκ και τις δημόσιες σχέσεις και την προώθηση της δουλειάς σου θα πρέπει να είσαι ευχάριστος, ευπαρουσίαστος, να έχεις ευφράδεια στο λόγο κ.τ.λ. ενώ εσύ είσαι πολύ χαμηλών τόνων άνθρωπος. Δεν πρέπει όμως να βγάζεις προς τα έξω αυτό που δημιουργείς ;
Κατ’αρχήν αν μου επιτρέπεις να τα βάλουμε σε μια σειρά.
Το μάρκετινγκ αποτελεί και αυτό ένα είδος επαγγελματικής δεξιότητας που όντως περιλαμβάνει όλα αυτά τα στοιχεία που αναφέρεις. Το αν είναι κανείς χαμηλών τόνων, δεν τον αποκλείει από το να έχει όλα αυτά τα στοιχεία. Πρώτα πρώτα ο χαμηλών τόνων άνθρωπος είναι πάντοτε ευχάριστος στο περιβάλλον του λόγω ταπείνωσης. Έπειτα ο κάθε δημιουργός καταξιώνεται από το έργο του, που αν είναι αξιόλογο από μόνο του βγαίνει όπως λες προς τα έξω, γιατί μιλάει στις ψυχές των ανθρώπων. Αν το δημιούργημα του κάθε επίδοξου καλλιτέχνη δεν έχει καμία καλλιτεχνική αξία, ότι και να κάνει δεν πρόκειται να γίνει αποδεκτό από τον κόσμο. Βεβαίως κάποια προσπάθεια πρέπει να την κάνει κανείς, αλλά πάντα μέσα στα όρια της πρεπειάς και της διακριτικότητας.

7. Έχεις επιλέξει μονάχα τη Κρητική ντοπιολαλιά για να εκφράσεις τις ποιητικές ανησυχίες σου. Δεν νιώθεις την ανάγκη να εκφραστείς με διαφορετικό τρόπο;

Νομίζω πως ένας καλλιτέχνης εκφράζεται με διάφορους τρόπους, που κατά την γνώμη μου είναι ανεξάντλητοι. Η Κρητική ντοπιολαλιά είναι κυρίαρχο στοιχείο της μαντινάδας και δεν νοείται συγγραφή μαντινάδας χωρίς αυτό. Κάθε άλλη γλωσσοσύνθεση θεωρώ ότι είναι βεβήλωση και παραχάραξη της γνησιότητας της παράδοσης και κατ’επέκταση της μαντινάδας. Τώρα σε ότι αφορά εμένα, χρησιμοποιώ την γλώσσα του τόπου μου που με εκφράζει απόλυτα, στην συγγραφή και την δημιουργία της μαντινάδας. Ασχολούμαι όμως με όλα τα είδη ποίησης, σε λιγότερο βεβαίως βαθμό, όπου εκφράζομαι χρησιμοποιώντας την καθομιλουμένη Ελληνική ή και την καθαρεύουσα ενίοτε.

8. Έχεις εκδώσει κάποια δείγματα της δουλειάς σου; Έχεις στο τυπογραφείο κάτι καινούργιο;

Ναι έχω εκδώσει ήδη το πρώτο μου βιβλίο με μαντινάδες και ρίμες και με τίτλο (ΚΡΗΤΗ ΜΟΥ ΟΜΟΡΦΙΑ ΤΣΗ ΓΗΣ), και έχω συμμετοχή σε ένα ακόμα βιβλίο μαζί με άλλους καλλιτέχνες.
Τώρα ετοιμάζομαι για την έκδοση του δεύτερου, αλλά ακόμα είμαι στην διαδικασία της επιλογής και της ταξινόμησης.
Πρώτα ο Θεός θα φτάσουμε και στο τυπογραφείο.

9. Πιστεύεις ότι υπάρχει διαφορά ανάμεσα στους ποιητές και τους άλλους ανθρώπους;
Δεν ξέρω αν υπάρχει διαφορά ανάμεσα στους ποιητές και στους άλλους ανθρώπους. Ξέρω όμως πως ο ποιητής όπως κάθε καλλιτέχνης κρύβει μέσα του ανησυχίες, ευαισθησίες, καλαισθησία, δύναμη ψυχής, ενδεχομένως ρομαντισμό και διάφορα άλλα συναισθήματα που τα εκφράζει με τον ποιητικό του λόγο. Αν εννοείς αυτά ως διαφορά, ενδεχομένως υπάρχει.

10 Σ’ απασχολεί το θέμα της πατρίδας μας στις δημιουργίες σου;
Σαφέστατα. Το θέμα της πατρίδας μας με απασχολεί ούτως ή άλλως, όπως απασχολεί κάθε υπεύθυνο πολίτη αυτού του τόπου. Και ναι πολλές φορές έχω εκφραστεί μέσα από την μαντινάδα γι’αυτό το θέμα.

11. Κάποιοι έχουν μπερδέψει τη μαντινάδα με το δίστιχο, μπορείς να μας εξηγήσεις σε παρακαλώ τη διαφορά;

Η μαντινάδα όπως είπαμε παραπάνω, είναι ο έμμετρος, ο ποιητικός τρόπος έκφρασης του τρόπου ζωής στην Κρήτη σε όλες του τις μορφές. Το δίστιχο είναι ένα απλό είδος ποιητικής έκφρασης που αφορά οποιονδήποτε άλλον τόπο, εκτός από την Κρήτη, Δεν είναι δυνατόν να εκφράζεσαι με απλά Ελληνικά όταν γράφεις Κρητική μαντινάδα. Γιατί τότε δεν είναι μαντινάδα. Είναι πολύ απλό.
12. Ξέρω ότι σου είναι εύκολο…Αποχαιρέτησε μας λοιπόν με μία μαντινάδα – ευχή για το δύσμοιρο τόπο μας….

Ευχαρίστως Ρίκη μου. Σ’αποχαιρετώ και σ’ευχαριστώ από τα βάθη τση καρδιάς μου..

«Θεέ μου απου δίδεις την εξά και μυριανθίζει η ζήση
Πέψε μας Άγγελο ζευγά το ντόπο ν’αναστήσει.»