Δίσεκτο έτος, προκαταλήψεις και μαθηματικά

Δίσεκτο είναι κάθε έτος που έχει 366 ημέρες αντί για 365 που έχει κανονικά ένας χρόνος. 

Το πρόβλημα είναι ότι η ετήσια περιφορά της Γης γύρω από τον Ήλιο δεν διαρκεί μόνο 365 ημέρες, αλλά και κάτι παραπάνω: 6 ώρες, 9 λεπτά και 9 δευτερόλεπτα επιπλέον κατά μέσο όρο. Η Google έχει αφιερώσει το σημερινό της doodle ακριβώς σε αυτό: στο δίσεκτο έτος και στις 366 ημέρες του 2016. Όλα ξεκίνησαν από την ανάγκη να εναρμονιστεί το τροπικό έτος – το χρονικό διάστημα που χρειάζεται η Γη για να κάνει μια πλήρη περιστροφή γύρω από τον Ήλιο δηλαδή – με το καθημερινό-πολιτικό έτος των ημερολογίων. Χωρίς την εναρμόνιση, σε βάθος χρόνου θα είχαμε τον Ιανουάριο καλοκαίρι και τον Ιούλιο χειμώνα.

Δίσεκτο Έτος το 2016
Kάπως έτσι… παγιδεύτηκαν οι Ρωμαίοι που από το 600 π.Χ. ακολουθούσαν το λεγόμενο ημερολόγιο του Νουμά, το οποίο είχε μεν 365 μέρες, αλλά κάθε 4 χρόνια προπορευόταν κατά σχεδόν μία μέρα. Όταν οι Ρωμαίοι έφτασαν να γιορτάζουν τις καλοκαιρινές γιορτές του θερισμού μέσα στον ημερολογιακό χειμώνα αποφάσισαν ότι ήρθε η ώρα να κάνουν κάτι δραστικό.

Τη λύση έδωσε ο Ιούλιος Καίσαρ, ο οποίος καθιέρωσε την προσθήκη ημερών ή μηνών σε κάθε έτος, ώστε να ταιριάζει η μέτρηση του χρόνου με τις εποχές. Την ευθύνη μάλιστα για την προσθήκη των έξτρα ημερών ή μηνών είχαν οι ιερείς. Επειδή όμως οι ιερείς, ανάλογα με τα συμφέροντά τους, πρόσθεταν μέρες όποτε τους άρεσε, προκειμένου να παραμείνουν περισσότερο στην εξουσία οι ευνοούμενοί τους έκαναν το ημερολόγιο… πτυσσόμενο και σίγουρα καθόλου λειτουργικό, αφού έφτασε ένα έτος να έχει κάποιες φορές σχεδόν 450 μέρες!
Και αφού αυτό δεν οδήγησε πουθενά, ο Ιούλιος Καίσαρ ανέθεσε το πρόβλημα στους φιλοσόφους και τους μαθηματικούς.

Τη λύση βρήκε ο Έλληνας αστρονόμος Σωσιγένης, που πρότεινε να υιοθετήσουν το ημερολόγιο του Πτολεμαίου του Γ’, σύμφωνα με το οποίο κάθε τρία κανονικά χρόνια ακολουθεί ένα δίσεκτο.
Και έτσι ο Φεβρουάριος, από τελευταίος μήνας του έτους, έγινε δεύτερος, μετά τον Ιανουάριο, και είχε 30 μέρες. Ανάμεσα στην 24 και 25 Φεβρουαρίου οι Ρωμαίοι πρόσθεταν κάθε 4 χρόνια μια επιπλέον ημέρα. Υπολόγιζαν δηλαδή την 24 Φεβρουαρίου δύο φορές και επειδή ήταν η έκτη μέρα πριν από την 1 Μαρτίου (που ήταν η αρχή του έτους για τους Ρωμαίους), η δεύτερη 24 Φεβρουαρίου που προστέθηκε ονομάστηκε δις έκτη μέρα, δηλαδή δεύτερη έκτη μέρα πριν από τον Μάρτιο (μπερδεύτηκες; Ξαναδιάβασέ το, είναι απλό). Με τον καιρό, ο όρος «δίσεκτο» έμεινε να χαρακτηρίζει ολόκληρο το έτος που έχει μια επιπλέον ημέρα. Αργότερα οι Ρωμαίοι αφαίρεσαν από το Φεβρουάριο μια μέρα και ύστερα επί Αυγούστου, προς τιμήν του αυτοκράτορα, αφαίρεσαν άλλη μία μέρα και την πρόσθεσαν στον Αύγουστο.

Η… περικοπή των ημερών του Φεβρουαρίου δεν ενόχλησε καθόλου βέβαια τους Ρωμαίους, επειδή ο μήνας ήταν αφιερωμένος στους νεκρούς, στον ηθικό απολογισμό τους (τι είναι η ζωή, τι είναι ο άνθρωπος, τι έκανα μέχρι τώρα) και στη μετάνοια. Ίσα-ίσα μάλιστα χάρηκαν που μπορούσαν να ξεφορτωθούν το δυσάρεστο αυτό μήνα της εξιλέωσης (februare) μια ώρα αρχύτερα!

Δίσεκτο έτος και προλήψεις

Οι προλήψεις που ακολουθούν το δίσεκτο έτος προέρχονται από τους Ρωμαίους, οι οποίοι πίστευαν ότι τον Φεβρουάριο, το μήνα της εξιλέωσης και της λατρείας των υποχθόνιων θεοτήτων, κυκλοφορούσε για λίγες μέρες ανάμεσά τους ο Άδης και έφερνε πολλά δεινά. Γι΄αυτό μάλιστα τα δίσεκτα έτη δεν γινόταν έναρξη εργασιών με μακροχρόνια διάρκεια, όπως φύτευση αμπελιών, θεμελίωση σπιτιών, γάμοι και λοιπά.

Οι δεισιδαιμονίες για το δίσεκτο έτος μεταφέρθηκαν και στους Έλληνες ύστερα από την κατάκτησή τους από τους Ρωμαίους. Αυτός είναι ο λόγος που και στην ελληνική παράδοση τα δίσεκτα έτη θεωρούνται γρουσούζικα και ο κόσμος αποφεύγει τους γάμους, το κτίσιμο του σπιτιού, τις νέες επαγγελματικές δραστηριότητες και γενικά τους μακροχρόνιους συνεταιρισμούς ή σχέσεις. Εμπειρικά πάντως δεν έχουν καταγραφεί κακοτυχίες ή δυσάρεστα γεγονότα που να ενισχύουν αυτή την πεποίθηση.

Ποιό είναι δίσεκτο έτος;

Τα επόμενα δίσεκτα έτη είναι: 2020, 2024, 2028, 2032, 2036, 2040, 2044, 2048, 2052, 2056, 2060, 2064, 2068, 2072, 2076, 2080, 2084, 2088, 2092, 2096, 2104 κλπ . ΝΒα σημειωθεί ότι το έτος 2100 δεν είναι δίσεκτο! Δίσεκτα έτη είναι αυτά που διαιρούνται με το 4, οπότε είναι φυσιολογικό το έτος 2000 να είναι δίσεκτο. Θα προκαλούσε όμως έκπληξη σε πολλούς αν μάθαιναν ότι τα έτη 2100, 2200, 2300 κτλ μολονότι διαιρούνται με το 4 δεν είναι δίσεκτα. Υπάρχει ένας κανόνας που λέει ότι τα έτη που διαιρούνται με το 100 δεν είναι δίσεκτα, μολονότι διαιρούνται με το 4. Σύμφωνα λοιπόν με αυτήν την εξαίρεση θα περιμέναμε το 2000 να μην είναι δίσεκτο. Υπάρχει όμως μια εξαίρεση της εξαίρεσης που λέει ότι τα έτη που διαιρούνται με το 400 μολονότι σύμφωνα με τον προηγούμενο κανόνα θα έπρεπε να μην είναι δίσεκτα, αυτά είναι. Έτσι το 2000, το 2400, το 2800 κτλ είναι δίσεκτα. Υπάρχει ακόμη μια εξαίρεση της εξαίρεσης της εξαίρεσης η οποία λέει ότι τα έτη τα οποία διαιρούνται με το 4000 μολονότι θα έπρεπε να είναι δίσεκτα αφού διαιρούνται με το 400 δεν είναι. Έτσι τα έτη 4000, 8000 12000 κτλ δεν είναι δίσεκτα.
Συνοψίζοντας λοιπόν τους κανόνες έχουμε:

  • Τα έτη που διαιρούνται με το 4000 δεν  είναι δίσεκτα.
  • Τα  έτη που διαιρούνται με το 400 και όχι με το 4000 είναι δίσεκτα.
  • Τα έτη που διαιρούνται με το 100 και όχι με το 400 δεν είναι δίσεκτα.
  • Τα έτη που διαιρούνται με το 4 και όχι με το 100 είναι δίσεκτα.