ΤΟ ΠΟΙΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΓΟΡΤΥΝΑΣ ΠΡΟΤΥΠΟ ΤΟΥ ΝΕΟΤΕΡΟΥ ΠΟΙΝΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

Το Ποινικό Δίκαιο της Γόρτυνας λέγετε ότι είναι το πιο προηγμένο Δίκαιο της Αρχαιότητας και ότι απετέλεσε τη βάση και το πρότυπο του νεότερου Ποινικού Δικαίου. Επίσης λέγετε ότι οι Κρήτες νομικοί της εποχής εκείνης γίνηκαν οι δάσκαλοι της Νομικής θεμελιώσεως του νεότερου πολιτισμού.

1. Πολλοί συγγραφείς στηριζόμενοι σε χωρία του Πλουτάρχου και του Παυσανία δέχονται πως οι Κρητικοί έθεκαν τις πρώτες βάσεις της νομικής Επιστήμης. Στο Θάλη ή θάλητα, που ήταν Κρητικός από την Γόρτυνα αποδίδουν την ηθική και πολιτική οργάνωση της Σπάρτης, όπως στον Επιμενίδη την Πολιτική Οργάνωση των Αθηνών!

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Αιλιανού, ο Λυκούργος που κατέβηκε στην Κρήτη και μελέτησε τη Νομοθεσία της, εκάλεσε το Θάλητα στη Σπάρτη και του ανάθεσε την οργάνωση της.

Επίστευαν δε οι αρχαίοι, πως ο Μίνωας σαν άλλος Μωϋσής ανεβαίνοντας στο Ιδαίον Άντρον και συζητώντας με τον Δία <<απήει συντεταγμένα έχων παραγγέλματά τιν΄, α έφασκεν είναι του Διός πραστάγματα>>.

2. Αποτέλεσμα αυτής της συνεργασίας Θεών και ανθρώπων ήταν να καταρτιστεί το τελειότερο νομικό δημιούργημα της αρχαιότητος, ο Κώδικας της Γόρτυνας. Ο Κώδικας αυτός που κατά βάση παραμένει ένας ιδιωτικός Αστικός Κώδικας, γιατί πουθενά δεν γίνεται λόγος για Θείο, δημόσιο ή ποινικό δίκαιο. Ολόκληρο το κείμενο του διέπεται από ένα από ένα απόλυτο σεβασμό στην προσωπική ελευθερία, την οποία ιδιαίτερα προστατεύει και με πραγματικό σεβασμό περιφρουρεί τις ηθικές αρχές.

Έτσι στην Α΄ στήλη προβλέπει και τιμωρεί την απαγωγή ελευθέρου ή δούλου.

Για την πράξη της απαγωγής, ο απαγωγέας καταδικάζετο να πληρώσει στον αντίδικό του αποζημίωση για τον ελεύθερο 10 στατήρες και για το δούλο 5 στατήρες συνάμα να απολύσει τον απαχθέντα μέσα σε τρεις μέρες.

Στη Β΄ στήλη γίνεται λόγος περί βιασμού. Βιασμός ελευθέρου, δούλου, οικέως (γεωργοί), ενδοθιδίας (αυτή που γεννήθηκε από άγνωστο πατέρα), παρθένου, δαμασμένης. Στον απατημένο σύζυγο, ο νόμος έδιδε το δικαίωμα να φυλακίσει στην ιδιωτική του φυλακή τον ένοχο, αν τον έπιανε επ αυτοφώρω για ένα χρονικό διάστημα, μέχρι να γίνει συμβιβασμός επί της ανταπόδοσης.

Στην Γ΄ στήλη βρίσκουμε το έγκλημα της υφαιρέσεως. Το έγκλημα αυτό τελείται όταν η σύζυγος πάρει τα πράγματά της και φύγει από το συζυγικό σπίτι. Γι’ αυτό, επιβάλλεται  στη γυναίκα ποινή αποζημιώσεως 5 στατήρων και υποχρέωση να επιστρέψει τα πράγματα που πήρε. Αν επιμένει ότι δεν πήρε τίποτα που ν’ ανήκουν στον άνδρα, υποχρεώνεται να ορκιστεί στη Θεά Άρτεμη.

Στην ίδια στήλη προβλέπεται και η τιμωρία της εκθέσεως παιδιού. Όταν η έκθεση γίνεται από τη μητέρα χωρίς τη συγκατάθεση του πατέρα, γίνεται δίκη στη μητέρα. Στη γυναίκα που εγέννησε εξώγαμο δίδεται το δικαίωμα να φέρει το παιδί στο σπίτι ενώπιον τριών μαρτύρων. Αν ο πατέρας αρνηθεί να το παραλάβει, το παίρνει η μητέρα ή το εκθέτη. Έκθετο θεωρείτε το παιδί  όταν απομακρύνεται από το σπίτι του πατέρα ή όταν δεν παραδίδεται σε αυτόν μετά την γέννησή του.

Στην Δ΄ στήλη βρίσκονται οι ποινές της εκθέσεως που είναι 50 στατήρες. Εδώ συνατούμε επίσεις την παλακεία η οποία υπήρχε, όταν εγίνετο συμβίωση μεταξύ ξένου και αστής γυναίκας, δεδομένου ότι η ένωση αυτή απαγορευόταν. Η παλακεία δεν ετιμωρείτο και τα παιδιά αν υπήρχαν, θεωρούνταν ελεύθερα.

3. Από τις περιπτώσεις αυτές βλέπουμε τα εξής:

Α. Ότι σε αντίθεση με τους άλλους ποινικούς Κώδικες της Αρχαιότητας, το Δίκαιο της Γόρτυνας, είχε φτάσει στο προχωρημένο στάδιο της χρηματικής αποτιμήσεως της πράξεως. Τη χρηματική δε αυτή αποζημίωση καθόριζε το ίδιο το Κράτος  με τα δικαστήρια του παίζοντας το ρόλο του μεσολαβητή ανάμεσα στον παθόντα και το δράστη για ν’ αποφεύγεται η ατομική εκδίκηση. Η χρηματική αυτή αποζημίωση μοιάζει πολύ με τη σημερινή χρηματική ποινή η οποία έχει άμεσο πρόγονό της τη χρηματική αυτή αποζημίωση.

Β. Στο Δίκαιο της Γόρτυνας δεν ίσχυαν οι βάρβαρες ποινές. Πουθενά δεν αναφέρεται δικαίωμα θανάτωσης του δράστου από τον παθόντα. Σε όλες δε τις περιπτώσεις προβλέπεται μια διεξοδική διαδικασία που περιέχει εγγυήσεις και ορθής απονομής της δικαιοσύνης και αντικειμενικής αποδείξεως τόσο της ενοχής όσο και της αθωότητας του κατηγορουμένου.

Γ. Πρωταρχική θέση έχουν τα εγκλήματα, που αφορούν την προσβολή της προσωπικής ελευθερίας, του ατόμου, της οικογένειας και της ανηλικότητας. Αυτό αποτελεί δείγμα της υψηλής πνευματικής αναπτύξεως των Κρητών της εποχής εκείνης.

Δ. Πολλοί θεσμοί του σύγχρονου Ποινικού Δικαίου έχουν βάση τους στο Ποινικό Δίκαιο της Γόρτυνας. Έτσι ο θεσμός της εγγυήσεως, η αρχή της ίσης μεταχείρισης παθόντος και δράστου, της αντιδικίας, των μαρτύρων, του όρκου, της ηθικής αποδείξεως κλπ., έχουν ιδιαίτερη θέση στον Κώδικα της Γόρτυνος. Επίσης οι όροι τελεσμένο, απόπειρα, συμμετοχή κλπ, βρίσκουν τη ρίζα τους στον Κώδικα αυτό.

Δίκαια λοιπόν υποστηρίχθηκε ότι το Ποινικό Δίκαιο της Γόρτυνος σαν το πιο προηγμένο Δίκαιο της Αρχαιότητας απετέλεσε τη βάση και το πρότυπο του νεότερου Ποινικού Δικαίου και ότι οι Κρήτες νομικοί της εποχής εκείνης γίνηκαν οι δάσκαλοι της Νομικής θεμελιώσεως του νεότερου πολιτισμού