ΚΡΗΤΗΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Ένας σύλλογος στο προπολεμικό Ηράκλειο «δια τα κορίτσια ή γυναίκας τελείως αμορφώτους»

Του Δημήτρη Χ. Σάββα

 

 

Από την ίδρυση της φιλανθρωπικής εταιρίας Αθηνών στην σύσταση του Μορφωτικού συλλόγου Γυναικών Ηρακλείου.

Νοέμβριος του 1877, πριν από εκατό σαράντα χρόνια. Με βασιλικό διάταγμα εγκρίνεται η αύξηση των μηνιαίων τροφείων από 25 σε 35 δραχμές. Τα ποσά αυτά αφορούν στην φιλανθρωπική Επιτροπή Κυριών που σκοπό έχει τη συντήρηση του ορφανοτροφείου κορασίων, το οποίο βέβαια φέρει την επωνυμία Εθνικό Ορφανοτροφείο Κορασίων. Για το λόγο αυτό διορίζεται μία Επιτροπή από τέσσερις κυρίες και από έναν κύριο. Το παρόν διάταγμα φέρει ημερομηνία 28η Νοεμβρίου 1877 και το υπογράφουν ο βασιλεύς Γεώργιος ο Α΄, καθώς και ο αρμόδιος υπουργός Α.Γ. Κουμουνδούρος. Ακόμα φέρει και την υπογραφή του Δ.Σ. Καρασπύρου, γραμματέα του Εθνικού Ορφανοτροφείου των κορασίων. Στο άρθρο που ακολουθεί, του οργανισμού της φιλανθρωπικής εταιρίας κυριών, αναγράφονται οι προθέσεις που έχει το ορφανοτροφείο προκειμένου τα κορίτσια που διαμένουν εκεί να έχουν αφενός ένα προσωπικό όφελος και αφετέρου η ίδια  η κοινωνία να ωφεληθεί, αργότερα, από την ένταξή τους στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο. «Σκοπός του ορφανοτροφείου είναι να μορφώση εκ των εν αυτώ ενδιαιτωμένων κορασίων, φρονίμους και κοσμίας παρθένους, χρηστάς οικοκυράς, χρησίμους και αγαθάς εις την κοινωνίαν γυναίκας. Όθεν και η βάσις της ανατροφής αυτών θέλει είσθαι χριστιανική αγωγή και άσκησις προς απόκτησιν των χριστιανικών και κοινωνικών αρετών˙ η προς θεών ευσέβεια προ πάντων, το προς τους ανωτέρους σέβας, η προς τον πλησίον αγάπη, η φιλανθρωπία, η ταπεινοφροσύνη, η κοσμιότης, η εγκράτεια, η καρτερία και η φιλεργία, θέλουν είσθαι αι κυριώτεραι αυτών εξασκήσεις. Εκ δε των γνώσεων και έργων θέλουν διδάσκεσθαι όσα συντελούσιν εις το να αναδείξωσιν αυτάς φιλοπόνους και φρονίμους της οικίας οικονόμους, και χρησιμωτάτας εις την κοινωνικής τάξιν, εις ην προορίζονται, και ιδίως εις την ατυχή μεσαίαν τάξιν του φιλοπόνου και εργατικού λαού. Όθεν και η του καταστήματος αποσκευή, και η ενδυμασία αυτών, και η δίαιτα θέλουν είσθαι λιτά και απέριττα και απλούστατα, αλλά καθάρια, κόσμια , και υγιεινά˙ εν ενί λόγω τα πάντα θέλουν γίνεσθαι εις τοιούτον τρόπον, ώστε να μην υπάρχη τι δυνάμενον να αναπτύσση εις τας απαλάς καρδίας, και τας αθώας ψυχάς των παίδων τούτων ιδέας αντιβαινούσας εις τον προορισμόν των.»

Κάποιες δεκαετίες αργότερα…Πριν από τον πόλεμο στο Ηράκλειο, ιδρύεται ο Μορφωτικός σύλλογος γυναικών Ηρακλείου. Μία ομάδα γυναικών, με υπερβολική αγάπη για την πόλη τους, αλλά και τον τόπο τους, προσπαθούν να προσφέρουν ό, τι μπορούν. Ξέρουν ότι δεν είναι εύκολο κάτι τέτοιο, αλλά πιστεύουν στη δύναμή τους, στη θέλησή τους, πιστεύουν στον Άνθρωπο και στην προσφορά. Υπήρχαν πολλοί σύλλογοι με χαρακτήρα φιλανθρωπικό. Οι κυρίες και οι δεσποινίδες που τους είχαν ιδρύσει είχαν σκοπό να βρουν δουλειά σε άπορες γυναίκες, να προστατέψουν τα άπορα παιδιά και γενικά να βοηθούν τους έχοντες ανάγκη, ειδικά σε μέρες εορτών, όπως Χριστούγεννα και Πάσχα. Βέβαια, ο μορφωτικός σύλλογος Ηρακλείου που αποτελούνταν από γυναίκες και δεσποινίδες έρχεται να συμπληρώσει τη γυναικεία δράση και να καλύψει ένα μεγάλο κενό στην πόλη μας. Μέλημά του δεν ήταν μόνο το ψωμί των φτωχών παιδιών και γυναικών, ήταν και η μόρφωσή τους. Έπρεπε, σύμφωνα με τους σκοπούς του συλλόγου, οι γυναίκες να εκπολιτισθούν. Είχε παρέλθει η εποχή που η γυναίκα ήταν μόνο και μόνο ένα στολίδι του σπιτιού. Όλες αυτές οι ιδέες και οι συνήθειες ανήκουν στο παρελθόν. Οι νέοι καιροί άλλα απαιτούν. Ας δούμε, όμως, πώς αποτυπώνεται η ίδρυση και ο σκοπός του προαναφερομένου συλλόγου: «Ιδρύεται εν Ηρακλείω Κρήτης σύλλογος γυναικών υπό την επωνυμίαν «Μορφωτικός σύλλογος γυναικών Ηρακλείου» με σκοπόν την προσπάθεια προς ανάπτυξιν των γυναικών όλων των ηλικιών κι όλων των κοινωνικών τάξεων. Μέσα προς επίτευξιν του σκοπού τούτου δύναται να χρησιμοποιηθώσιν 1) διαλέξεις 2) ίδρυσις νυκτερινού σχολείου δια τα κορίτσια ή γυναίκας τελείως αμορφώτους, ή δυνατόν δε και η ίδρυσις νυκτερινού γυμνασίου δια φιλομαθή εργαζόμενα κορίτσια 3) η ίδρυσις προσκοπικής ομάδας Δεσποινίδων 4) εκδρομαί εις μέρη ιστορικής κι αρχαιολογικής σημασίας και ό,τι άλλο ήθελε κρίνει το εκάστοτε Διοικ. Συμβούλιον σκόπιμον.»

Ο προαναφερόμενος σύλλογος ούτε φεμινιστικός ήταν ούτε είχε καμία σχέση με το φεμινιστικό κίνημα. Ήταν μορφωτικός και μόνο μορφωτικός. Απέβλεπε στην ενίσχυση και διατήρηση κάποιων αυτονόητων αξιών προκειμένου να πάει μπροστά η κοινωνία, από την οποία, βέβαια, ζητούσε και τη ηθική ενίσχυση. Είναι χρέος του κάθε συλλόγου αυτό το αίτημα, όπως και υποχρέωση της κοινωνίας είναι να στηρίζει τέτοιες κινήσεις που την προάγουν. Σίγουρα η μόρφωση της γυναικείας ψυχής- και γενικά η μόρφωση- βάζουν γερά θεμέλια στο οικοδόμημα της κοινωνίας. Η γυναίκα, έχοντας στα χέρια της την καθολική ευθύνη της ανατροφής των παιδιών, κρατάει μ’ αυτόν τον τρόπο το μαγικό ραβδί προκειμένου να διορθώσει τα κακώς έχοντα και να δημιουργήσει ένα καλύτερο αύριο για το έθνος μας. Αυτές ήταν οι προσπάθειες και οι επιδιώξεις του νεοϊδρυθέντος μορφωτικού συλλόγου Ηρακλείου. Ενός συλλόγου με μεγάλη συμβολή στην πόλη μας και γενικότερα στην κοινωνία του Ηρακλείου.