ΚΡΗΤΗΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ

Επτά Μπαλτάδες …και το κονάκι του Σαμή Μπέη που…ακόμα «ζει …!»

«Η γειτονιά μας λεγόταν « Εφτά Μπαλτάδες… Απέναντι ακριβώς στην πόρτα μας υψωνόταν του Σαμή Μπέη το κονάκι»

Της Ελένης Μπετεινάκη

Μια μεγάλη συνοικία, ένα ξεχωριστό κομμάτι του Ηρακλείου με ένα όνομα που έχει ξεχαστεί… Ξεκινούσε από την σημερινή Πλατεία Ελευθερίας και προχωρούσε στις: Δούκος Μποφώρ, Eπιμενίδου, Μαλικούτη ,Ιδομενέως , Πασιφάης … Επτά Μπαλτάδες… Όμορφα σπίτια, όμορφοι κήποι κι όλα σε μια στιγμή ισοπεδωμένα σχεδόν από τον μεγάλο σεισμό. Βυζαντινό τείχος, πύλες, μακάσια, μάχες, πολιορκίες , πειρατές , ενετοί, Τούρκοι… Το Χουγκιάρ Τζαμισί ή ο Ναός του Αγίου Φραγκίσκουτο σημερινό αρχαιολογικό Μουσείο κι εκείνο το κονάκι του Σαμή Μπέη. Ένα τούρκικο σπίτι με τις δικές του ιστορίες όπως όλα τα κτίρια που ερειπωμένα πια, εγκαταλελειμμένα στο χρόνο, ετοιμόρροπα στέκουν επικίνδυνα συχνά για να μας θυμίζουν όλα εκείνα τα χρόνια που δεν τα ζήσαμε αλλά που πάντα παρά τις δυσκολίες θα γοητεύουν. Είναι τούτη η γειτονιά Αριάδνης και Πασιφάης γωνία που από το 1895 διέμενε η οικογένεια του Παναγιώτη και της Μαρίας Αλεπουδέλη και εκεί που στα 1911 γεννήθηκε ο ένας από τους γιούς τους, ο Οδυσσέας Ελύτης.

Ήταν μια πλούσια συνοικία μέχρι και τα μέσα του 20ου αιώνα. Λουλούδια κι αυλές γεμάτη, μυρωδιές και χρώματα. Παράξενο όνομα για γειτονιά κι η ιστορία λέει πως οι Επτά Μπαλτάδες ή Πέλεκες, τους τοποθέτησαν οι Τούρκοι στο ανατολικό μέρος του τείχους και ήταν σημεία των Επτά Ορτάδων ή Ταγμάτων που σκοτώθηκαν κατά τις εφόδους την περίοδο της πολιορκίας του Μεγάλου Κάστρου. Όλη τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας οι Πέλεκες αυτοί ήταν εκεί , σήμερα δεν υπάρχουν πια, σώζονται τέσσερεις που εκτίθενται στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης.

Γράφει ο Μανόλης Δερμιτζάκης στο «Παλιό Κάστρο »: «…Στα σοκάκια ετούτου του μαχαλά από την γωνιά του Κουργιαλίδη ως τους 7 Μπαλτάδες έστεκαν τα μεγάλα κονάκια με τα καφασωτά κιόσκια των Τούρκων Μπεΐδων και Αγάδων μαζί με τα μεγαλόσπιτα των φανίσημων Χριστιανοκαστρινών. Ανάμεσα στα σοκάκια ετούτα ήτανε και δύο προξενεία: Το Γαλλικό με πρόξενο τον Ρόζενμπουχ με το κοκκινωπό του γενάκι στο πηγούνι, μεγαλέμπορα στο Βεζύρ Τσαρσί, και το Ιταλικό με πρόξενο τον Ιταλό Κόρπι που ήταν και καθηγητής στο Καστρινό Γυμνάσιο παραδίδοντας εκείνο τον καιρό το μάθημα της Γαλλικής αν δεν κάνω λάθος. Το κάτω μέρος όλων των σοκακιών ετούτου του μαχαλά έφτανε εις το Μικρό Λιμάνι έχοντας πίσω τους το Εγγλέζικο τηλεγραφείο και τη Φραγκοεκκλησιά…».

Εδώ βρισκόταν και το ονομαστό λατινικό μοναστήρι του Αγίου Φραγκίσκου, στην θέση του σημερινού Αρχαιολογικού Μουσείου, που στη διάρκεια των αιώνων μετατράπηκε σε στρατώνες και αποθήκες. Το λέγανε και Χουγκιάρ – Τζαμισί, και ο Ιωάννης Κονδυλάκης γράφει για αυτό : «…εσώζοντο μέχρι προ ολίγων ετών τα μεγαλοπρεπή ερείπια. Το τζαμίον τούτο ήτο ο περίφημος μητροπολιτικός ναός των Δυτικών, όστις ήτο συγχρόνως και μονή των Φραγκισκανών ης υπήρξε τρόφιμος ο Κρής πάπας Αλέξανδρος Εʼ. Αναφέρεται δε ότι εις τον ναόν τούτον επετρέπετο εις τον ορθόδοξον κλήρον να ιερουργή άπαξ του έτους, αλλά τούτο δεν φαίνεται πιθανόν. Τα ερείπια εξηφανίσθησαν, των λίθων και των μαρμάρων χρησιμοποιηθέντων εις άλλας οικοδομάς, και μόνον η λαϊκή παράδοσις αναφέρει ακόμη οτι «εκεί ήτο μια εκκλησιά με εκατό μιά πόρταις»…».

Το κονάκι του Σαμή Μπέη στην σημερινή Ιδομενέως στο νούμερο 17, ονομαστό. Κτίσμα της βαλκανικής αρχιτεκτονικής, γράφει η Χρυσούλα Τζομπανάκη .Ήταν κτισμένο σε μεγάλο διαμπερές οικόπεδο με το σύστημα πτερυγίων. Είχε αυλές , πηγάδι, χαμάμ και ήταν λιθόκτιστο και φυσικά όπως όλα τα οθωμανικά κτίσματα με ψηλό μεγάλο πετρόχτιστο αυλόγυρο, πράγμα που φαίνεται ακόμα και σήμερα.

«…Η γειτονιά μας λεγόταν « Εφτά Μπαλτάδες… Απέναντι ακριβώς στην πόρτα μας υψωνόταν του Σαμή Μπέη το κονάκι. Πανύψηλοι τοίχοι το κυκλώνανε ένα γύρω και λίγο πιο κάτω από τη μεγάλη πόρτα του κονακιού υπήρχε ένα μικρό πορτάκι από όπου έμπαιναν και έβγαιναν οι υπηρέτριες του Μπέη και ένας φοβερός την θέαν Αράπης, που φορούσε ένα μικρό μάλλινο σκουφάκι στην κορφή του σγουρόμαλλου κεφαλιού του. Αν καμιά φορά τύχαινε να αντικρουστούμε μας γελούσε καλόκαρδα και άφηνε να φαίνεται ανάμεσα στα δύο του χείλια ένα απαίσιο μονάκριβο κατακίτρινο δόντι… Η μητέρα μου μας έστελνε από τη μεγάλη πόρτα του κονακιού. Μας άνοιγε μια όμορφη νεαρή δούλα με ξέσκεπο το γλυκό της πρόσωπο και αμέσως αντικρίζαμε ένα πελώριο τετράγωνο φωτεινό διάδρομο που στη μέση του είχε μια μαρμάρινη άσπρη σκάλα που φαινόταν να οδηγούσε στα πάνω πατώματα. Αριστερά είχε ένα άνοιγμα από όπου φαινόταν ένας απέραντος κήπος με σιντριβάνια και δεξιά μια πολύχρωμη τζαμαρία οδηγούσε στο ισόγειο του σπιτιού. Η δούλα προπορευόταν χτυπώντας τα μικρά της ξύλινα τσόκαρα και μεις καταχαρούμενοι, μα και με πολύ περιέργεια, την ακολουθούσαμε κρατώντας ο ένας τον άλλο από το χεράκι. Μας έμπαζε σε μια πελώρια σάλα που είχε γύρω γύρω παράθυρα και σύντοιχα στα παράθυρα καναπέδες ατελείωτους με μαξιλάρες και μαξιλαράκια που έλαμπαν στα λευκά και κολλαρισμένα. Στη μέση του καταφώτεινου αυτού σαλονιού ήταν μια στρογγυλή μαρμάρινη γούρνα γεμάτη νερό που μέσα του κολυμπούσαν χρυσόψαρα …Μετά μας έβγαζε στο θαυμαστό κήπο του σπιτιού που ήταν γεμάτος τριαντάφυλλα και γιασεμιά, μανόλιες και ιβίσκους. Τρία ψηλά σιντριβάνια πετούσαν ψηλά το νερό και ύγραιναν τους βασιλικούς και τις φτέρες που ήσαν γύρω – τριγύρω σε γλάστρες βαμμένες με κόκκινο ζωηρό χρώμα ..» ( Μαρίκα Φρέρη)

Σήμερα στέκει μοναχό, ετοιμόρροπο, εγκαταλελειμμένο από ανθρώπους και πολιτεία. Το κοιτάς και σκέφτεσαι την ιστορία του, την πάλαι ποτέ ζωντάνια του, νοιώθεις πως ακόμα μπορεί και να μυρίζουν τα τριαντάφυλλα. Είδα ένα ποντίκι χθες βράδυ…Τρέχοντας, προσπαθούσε να περάσει την μεγάλη ξύλινη πόρτα στο Νο 17… Χαμογέλασα, σκέφτηκα πως τόσοι άνθρωποι χάνονται, τόσες ιστορίες ξεχνιούνται και τούτες οι πέτρες κάποια στιγμή προς όφελος κάποιου άλλου κτιρίου, δρόμου ή παρκινγκ θα γίνουν και πάλι μια άμορφη μάζα …Μια ακόμη θύμηση που υπάρχει σήμερα και μιλάει για τούτη την γειτονιά είναι μια ξύλινη πινακίδα που τοποθετήθηκε, προφανώς από κάποιον ιδιώτη και λέει :

Εφτά Μπαλτάδες, ονομασία περιοχής. Η ονομασία προήλθε από το ισχυρότερο φρούριο της ανατολικής Μεσογείου που άντεξε στην πιο παρατεταμένη πολιορκία που αναφέρει η παγκόσμια ιστορία 22 χρόνια! Τα εφτά γιανιτσαρικά τάγματα που πήραν μέρος στις μάχες έστησαν επάνω και δυτικά από τον προμαχώνα τα σύμβολά τους, τους περίφημους Εφτά Μπαλτάδες…

΄Αλλοι καιροί… πολλές θύμησες …

Η βόλτα συνεχίζεται στα κονάκια του Μεγάλου Κάστρου, ίσαμε την άλλη φορά …

ΠΗΓΕΣ:

Χωρογραφία της Κρήτης, Ζαχαρία Πρακτικίδη, ΤΕΕΚ, 1983

Από όσα θυμούμαι το παλιό Κάστρο, Μανόλης Δερμιτζάκης, εκδ.Δοκιμάκης, 2008

Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη Ηρακλείου

Άγνωστες γωνιές στο Δήμο Ηρακλείου www.facebook.com/pages

history.heraklion.gr

zhtunteanagnostes.blogspot.gr

Το Ηράκλειο εντός των τειχών, Χρυσούλα Τζομπανάκη, 2000

Το Κάστρο μας, Μαρίκα Φρέρη, 1979

Χάνδαξ – Ηράκλειο, Ιστορικά σημειώματα Στεφ. Ξανθουδίδου, 1927