ΣΧΕΣΕΙΣ

Ζήλια στην ερωτική σχέση

Είναι πράγματι αμφίβολο αν υπάρχει άνθρωπος που να μην έχει νιώσει έστω και μία φορά στη ζωή του ζήλια. Η ζήλια είναι ένα από τα πιο κοινά συναισθήματα του ανθρώπου. Εμφανίζεται σε όλες τις ανθρώπινες σχέσεις, στη φιλία, τις σχέσεις μεταξύ μελών της οικογένειας, μεταξύ συντρόφων, στις επαγγελματικές σχέσεις και συχνά έχει τις ρίζες της στη χαμηλή αυτοεκτίμηση και την ανασφάλεια.
Είναι  ένας μηχανισμός άμυνας, ένας τρόπος να διαφυλάξουμε το γόητρό μας, ένα μέσο να απωθήσουμε τα βλέμματα από το αίσθημα ανεπάρκειας που μας έχει κατακλύσει. Κάποιος που ζηλεύει στην πραγματικότητα εκφράζει ένα καλά κρυμμένο και απωθημένο αίσθημα κατωτερότητας απέναντι σε έναν εν δυνάμει αντίπαλο.
Η ερωτική ζήλια συνδέεται άρρηκτα με την ανησυχία, τον φόβο, τον θυμό, την ανασφάλεια, την λύπη, την αίσθηση της εγκατάλειψης, της απώλειας, της προδοσίας και της ταπείνωσης.
Όταν κάποιος ζηλεύει, έχει το φόβο ότι ο σύντροφός του θα τον εγκαταλείψει και αισθάνεται μια μόνιμη απειλή. Αυτή η απειλή ενεργοποιεί τη ζήλια, σαν μια στρατηγική αντιμετώπισης, που δίνει την ψευδαίσθηση πως με αυτόν τον τρόπο θα αποφευχθούν οι  δυσάρεστες εκπλήξεις.
Σε μικρές δόσεις είναι σημάδι έρωτα, ένδειξη ενδιαφέροντος και διεκδίκησης.  Η υγιής ζήλεια μπορεί να λειτουργήσει ευεργετικά μέσα στη σχέση, εφόσον μπορεί να αποτελέσει το κίνητρο για να γίνουμε καλύτεροι και να μας αποτρέψει από το να θεωρούμε το σύντροφό μας δεδομένο. Μας βοηθά να φροντίζουμε τον εαυτό μας, να διεκδικούμε ερωτικά το σύντροφο μας, να είμαστε επαρκείς, να εξελισσόμαστε και να κυνηγάμε τον καλύτερο δυνατό εαυτό μας.
Σε υπερβολικό όμως βαθμό η ζήλεια γίνεται παθολογική και πυροδοτεί έντονα συναισθήματα φόβου, θυμού, ανασφάλειας και εκδίκησης. Το άτομο που ζηλεύει παύει να στηρίζεται σε πραγματικά γεγονότα και αρχίζει να ερμηνεύει την πραγματικότητα μέσα από το πρίσμα των δικών του (συνήθως λανθασμένων) πεποιθήσεων. Ο ζηλιάρης αρχίζει να κατατρέχεται από τον εμμονικό φόβο πως ο σύντροφός του τον κοροϊδεύει, τον απατά και θα τον αφήσει. Η μόνιμη αμφισβήτηση της αφοσίωσης  και των συναισθημάτων του συντρόφου, οδηγεί τον ζηλιάρη σε κινήσεις απελπισίας. Όσο προσπαθεί ο σύντροφος να επιβεβαιώσει την  πίστη του, τόσο τροφοδοτεί τις υποψίες του ζηλιάρη. Αν συμπεριφερθεί γλυκά και τρυφερά το κάνει για να του  ρίξει στάχτη στα μάτια. Αν αντιδράσει με θυμό ή αν αδιαφορήσει, το χρησιμοποιεί σαν άλλη μια απόδειξη της απιστίας του. Το ζευγάρι ξαφνικά ζει το θέατρο του παραλόγου.
Μέσα σε αυτή τη κατάσταση ταλαιπωρείται, όχι μόνο εκείνος που δέχεται τη ζήλια, αλλά και ο ίδιος ο ζηλιάρης, ο οποίος αδυνατεί να ελέγξει τις αντιδράσεις του.
Το άτομο μέσα από την παράλογη αυτή συμπεριφορά καταλήγει να καταπιέζει και να πνίγει το σύντροφό του, οδηγώντας τη σχέση στο χωρισμό ή τον σύντροφο σε πραγματική απιστία ως αντίδραση.
Η βοήθεια ειδικού ψυχικής υγείας τόσο για το άτομο όσο και για το ζευγάρι θεωρείται απαραίτητη προκειμένου  να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα.
Τα είδη της ζήλιας
Σύμφωνα με τον Φρόιντ, υπάρχουν τρία είδη ζήλιας:
Η φυσιολογική ζήλια είναι το συναίσθημα που αισθάνονται οι περισσότεροι άνθρωποι σε κάποια φάση της ζωής τους, προκαλείται από τη συμπεριφορά κάποιου τρίτου και εξαφανίζεται από μόνο του, χωρίς να προκαλέσει ορατές αλλαγές στη συμπεριφορά μας. Έτσι, μια γυναίκα μπορεί να νιώσει ζήλια, όταν άλλες γυναίκες περιστοιχίζουν τον άνδρα της σε ένα πάρτι.
Η νευρωσική ζήλια εμφανίζεται έντονα σε υπερευαίσθητα άτομα και συνήθως δεν οφείλεται σε σοβαρές ή ορατές αιτίες. Βασίζεται σε βαθιά ριζωμένα αισθήματα ενοχής και στο μηχανισμό άμυνας που ονομάζεται προβολή (η πράξη τού να προβάλλουμε τα δικά μας αρνητικά ή κοινωνικώς απαράδεκτα συναισθήματα σε κάποιον άλλο). Για παράδειγμα, ο άνδρας που είχε μια εξωσυζυγική σχέση και αισθάνεται τύψεις και ενοχές για την πράξη του, προβάλλει τα συναισθήματά του στη γυναίκα του και την κατηγορεί για προκλητική συμπεριφορά και για την πιθανότητα απιστίας. Αρχίζει να νιώθει νευρωτική ζήλια, η οποία πηγάζει από τον ίδιο του τον εαυτό, τα συναισθήματα και τις πράξεις του, καθώς και από το φόβο μήπως η γυναίκα του διαπράξει απιστία.
Η παθολογική ή αρρωστημένη ζήλια ξεπερνά τα όρια του κοινωνικά αποδεκτού και σχετίζεται σχεδόν αποκλειστικά με την έμμονη ιδέα της απιστίας. Το άτομο που νιώθει αυτό το βασανιστικό συναίσθημα αισθάνεται συνήθως μειονεκτικά απέναντι στο σύντροφό του και παρατηρεί εξονυχιστικά τη συμπεριφορά του, προκειμένου να βρει πειστήρια και αποδείξεις για την υποτιθέμενη απιστία. Μέσα από το διαστρεβλωτικό αυτό πρίσμα και το μεγεθυντικό φακό της μόνιμης ανησυχίας, παρεξηγεί και παρερμηνεύει το σύντροφό του που βέβαια υποφέρει από αυτήν τη συμπεριφορά.
Στοιχεία συμπεριφοράς ζηλότυπου ανθρώπου
Υπερβολική καχυποψία: Οι άνθρωποι που ζηλεύουν παθολογικά είναι έντονα καχύποπτοι σχετικά με τα κίνητρα , τις ενέργειες και την συμπεριφορά των ανθρώπων ή του συντρόφου τους. Κάνουν μόνιμα αρνητικές ερμηνείες, δημιουργώντας αβάσιμα σενάρια ,ενώ αισθάνονται ότι γίνονται πολλές φορές αφορμή για αρνητική κριτική και κοροϊδευτικά σχόλια.
Αυτό-υποτίμηση: Η εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους είναι αρνητική, δεν πιστεύουν ότι είναι αρκετά ικανοί και δεν αποδέχονται την προσωπική τους αξία. Αναζητούν διαρκώς την επιβεβαίωση και την προσοχή του συντρόφου και των άλλων. Αν περιορίσουν και εποπτεύσουν στενά τις ενέργειες του συντρόφου, θα αισθανθούν μικρότερη απειλή και άγχος. Η ζήλια λειτουργεί αντισταθμιστικά στην εσωτερική ανασφάλεια και το συναισθηματικό έλλειμμα που ασυνείδητα νιώθουν για τον εαυτό τους.
Υπέρμετρη ευθιξία-ευαισθησία: Συχνά αναζητούν στα λεγόμενα των άλλων, αρνητικές προθέσεις και ερμηνείες χωρίς βάσιμα επιχειρήματα. Αποδίδουν στους άλλους κρυφές τους επιθυμίες και σκέψεις και αισθάνονται ότι οι άλλοι τους ασκούν κακεντρεχή κριτική σε ότι λένε και κάνουν.
Γιατί είναι δύσκολο να αλλάξει η συμπεριφορά του ζηλότυπου ανθρώπου
Η συμπεριφορά του ζηλότυπου καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τους προσωπικούς φόβους και τις ανασφάλειές του, οφείλεται δηλαδή στον εαυτό του και όχι στον άλλο. Το άτομο που αισθάνεται ζήλια για το σύντροφό του φοβάται κατά κύριο λόγο ότι θα τον χάσει, ότι ο σύντροφός του θα βρει ένα καινούριο ταίρι και θα φύγει. Αυτή ακριβώς η σύγκριση με τον καλύτερο άλλο, είναι που προξενεί αισθήματα κατωτερότητας και μειονεξίας στο άτομο που ζηλεύει και νιώθει ότι θα μειωθεί λόγω της σύγκρισης και θα απορριφθεί. Οι αρνητικές σκέψεις που συνοδεύουν αυτά τα βαθιά ριζωμένα συναισθήματα συντελούν στη διατήρησή τους. Έτσι, η συμπεριφορά του ζηλότυπου καθορίζεται από τον τρόπο σκέψης του και όχι απαραίτητα από περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως, για παράδειγμα, η προκλητική συμπεριφορά του συντρόφου του.
Τρόποι για να μετριαστεί το συναίσθημα της ζήλιας και οι συμπεριφορές που την ακολουθούν
• Όταν αντιλαμβάνεστε ότι αισθάνεστε ζήλια, πάρτε μια βαθιά ανάσα και παρατηρήστε τις σκέψεις και τα συναισθήματά σας. Θα ανακαλύψετε ότι, τις περισσότερες φορές, αυτά διαφέρουν από την πραγματικότητα.
? Αναζητήστε τον τρόπο που η ζήλεια μπορεί να σας βοηθήσει να καταλάβετε καλύτερα τον εαυτό σας. Για παράδειγμα, νομίζετε ότι σας λείπει κάποιο χαρακτηριστικό το οποίο θα θέλατε να αναπτύξετε; Ζηλεύετε επειδή θέλετε κάτι παραπάνω από τη σχέση σας, το οποίο δε μπορεί να σας προσφερθεί από τον σύντροφό σας; Υπάρχουν αρνητικές εμπειρίες του παρελθόντος, οι οποίες έχουν συμβάλλει στο να νιώθετε έτσι; Όταν ανακαλύπτουμε τις ρίζες της ζήλειας μας, τότε μόνο μπορούμε και να βοηθήσουμε τον εαυτό μας
? Εάν τείνετε να ζηλεύετε τον σύντροφό σας διαρκώς, η συμπεριφορά που συνοδεύει τα συναισθήματα σας ίσως θέτει σε κίνδυνο τη σχέση σας. Είναι σημαντικό να αποδεχόμαστε το  συναίσθημα της ζήλειας όταν μας συμβαίνει, απλά προσπαθήστε να μην το αφήσετε να παρασύρει και τη συμπεριφορά σας. Ο θυμός και το άγχος που προκαλεί σίγουρα δεν είναι οι καλύτεροι σύμβουλοι.
Όταν λοιπόν παρατηρείτε ότι ζηλεύετε, δώστε λίγο χρόνο στον εαυτό σας να αποδεχτεί αυτό που νιώθει αλλά ταυτόχρονα να συνειδητοποιήσει ότι οι σκέψεις που συνοδεύουν τη ζήλεια δεν ανταποκρίνονται απαραίτητα στην πραγματικότητα. Τη στιγμή που παίρνετε το χρόνο σας και παρατηρείτε τα συναισθήματα σας, ίσως να νιώσετε ότι η ένταση τους αυξάνεται. Είναι όμως σημαντικό να καταλάβετε ότι δεν χρειάζεται να προσπαθείτε να απαλλάσσεστε από ένα αρνητικό συναίσθημα κάθε φορά που το βιώνετε, υιοθετώντας μια συγκεκριμένη συμπεριφορά. Το συναίσθημα σταδιακά θα αποδυναμωθεί από μόνο του αν του δώσετε τον απαραίτητο χρόνο.
? Κατανοήστε ότι είναι λογικό να υπάρχει κάποια αβεβαιότητα στη σχέση. Ο άνθρωπος που ζηλεύει αναζητά συνεχώς τη βεβαιότητα πώς μπορεί να ελέγξει τη σχέση. Αυτή η βεβαιότητα όμως είναι απλώς μια ψευδαίσθηση, καθώς η ίδια η καθημερινότητα επιβεβαιώνει συνεχώς ότι υπάρχουν πάρα πολλοί περιορισμοί ως προς τον έλεγχο των καταστάσεων, γεγονός που υποδηλώνει ότι ποτέ δεν μπορούμε να είμαστε απόλυτα σίγουροι.
? Χρησιμοποιήστε δεξιότητες επικοινωνίας για να βελτιώσετε τη σχέση σας. Μία σχέση αποκτά πιο γερά θεμέλια και προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια και στους δύο συντρόφους, όταν υπάρχει η ανταποδοτικότητα, η επιβράβευση των θετικών σημείων, ο σεβασμός, η απώλεια κριτικής διάθεσης, το μοίρασμα των ευθυνών και οι ευχάριστες κοινές δραστηριότητες. Τέτοιου είδους συμπεριφορές έχουν πολύ καλύτερα αποτελέσματα από τη ζήλια.
http://www.xronos.gr/