ΚΡΗΤΗΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΕΠΑΝΩΣΗΦΗ

Η ίδρυση της Μονής

Η Μονή ιδρύθηκε μεταξύ του 1590 και του 1600 απο το μοναχό Παϊσιο, ο οποίος πέρασε οδοιπόρος απο την περιοχή και σε ενύπνια ενόρασή του, είδε τον Άγιο Γεώργιο, ο οποίος του είπε να μείνει σε αυτό το μικρό ναό. Ο Παϊσιος έκανε υπακοή στο θέλημα του Αγίου και ξεκίνησε την προσπάθεια επέκτασης του ναυδρίου. Με το πέρασμα του χρόνου, οι κάτοικοι των γύρω χωριών τον συνέδραμαν στη προσπάθειά του. Κάθε φορά που του τύχαιναν δυσκολίες ο κτήτορας πήγαινε στην εικόνα του Αγίου και μετά απο θερμή προσευχή, με θαυματουργικό τρόπο λύνονταν όλα τα προβλήματα. Μετά απο λίγο καιρό ήλθαν μοναχοί απο γειτονικές μονές και με δικά τους οικονομικά μέσα έφτιαχνε ο καθένας το δικό του κελλί. Στο αριστερό μέρος της εισόδου του καθολικού, στη βορειοδυτική γωνία της Μονής, βρίσκεται ο ημίχωστος τάφος του Μιχαήλ Μηλιαρά. Ο Μηλιαράς, όπως αναφέρεται στη σχετική επιγραφή που βρίσκεται επί του τάφου του: «Ήταν ευσεβής χριστιανός εκ του χωρίου Μηλιαράδων. Επι τη ανάγκη ασθενείας αυτού και ως λέγουν και του πομνίου του, έταξεν εις την Ιεράν Μονήν Αγίου Γεωργίου τρείς μπροσταρότραγους». Όμως όταν ήρθε η ώρα να εκπληρώσει το τάμα του, ο γιός του ανακάλυψε ότι άν έδιναν τα τρία ζώα, το κοπάδι του θα έμενε ακέφαλο. Το βράδυ της παραμονής της πανηγύρεως του Αγίου ο Μιχαήλ Μηλιαράς διανυκτέρευσε στη Μονή και άκουσε να ηχούν τα κουδούνια του κοπαδιού του. Φοβήθηκε ότι ίσως να ήταν κλέφτες, αλλά πρός μεγάλη του έκπληξη είδε το κοπάδι του να κατευθύνεται μόνο του μπροστά στην αυλή της εκκλησίας της μονής.! Αμέσως ζήτησε συγχώρεση απο τον Άγιο για το τάμα του, που δεν εκπλήρωσε και τον παρακάλεσε να του αποκαλύψει που υπάρχει πηγή νερού μέσα στη Μονή. Το βράδυ της ίδιας ημέρας, βλέπει στον ύπνο του τον Άγιο Γεώργιο, ο οποίος του φανέρωσε που βρίσκεται η πηγή. Πράγματι την επόμενη μέρα οι πατέρες της Μονής έσκαψαν στο σημείο που τους υπέδειξε ο Μηλιαράς και βρήκαν τη πηγή. Στη θέση της πηγής σήμερα βρίσκεται η κρήνη του Αγιάσματος. Έκτοτε «ο ευσεβής Μιχαήλ Μηλιαράς φθάσας εις βαθύτατον γήρας υπηρετήσας την Ιεράν Μονήν Αγίου Γεωργίου Απανωσήφη, εκοιμήθη εν Κυρίω το έτος 1614».

Η Μονή στους Νεωτέρους χρόνους

Η ονομασία της Μονής – όπως αναφέρει ο ιερομόναχος Τίτος Βαρλεντζάκης – προήλθε απο την εποχή της Ενετοκρατίας, όπου ο ιππότης Αθανάσιος Λαγκουβάρδος, γόνος αρχοντικής οικογενείας, διατηρούσε στη περιοχή δύο «φέουδα», στα οποία έβοσκαν τα κοπάδια του, δύο Κρητικοί με το όνομα, Σήφης. Για να τους ξεχωρίζει ο ένας απο τους δυό ονομάσθηκε Απάνω Σήφης και με την παραφθορά του χρόνου, έγινε το σημερινό τοπωνύμιο, Επανωσήφης. Με την έκρηξη της Εθνεγερσίας του 1821, φονεύθηκαν από τους Τούρκους 18 μοναχοί και η μονή καταστράφηκε ολοκληρωτικά. Οι διασωθέντες πατέρες κατέφυγαν στα Σφακιά και τα πολύτιμα κειμήλια της Μονής πουλήθηκαν στην Ύδρα. Με τα χρήματα που μαζεύτηκαν από την πώληση αγοράσθηκαν όπλα για τη συνέχιση του Αγώνα. Μετά την Επανάσταση, η Μονή ανασυστάθηκε από τους μοναχούς Νεόφυτο και Βικέντιο. Στις παραμονές της Κρητικής Επανάστασης του 1866, πολλοί αγωνιστές βρήκαν καταφύγιο στη Μονή, ενώ πολλοί μοναχοί έλαβαν ενεργά μέρος, για την απελευθέρωση του νησιού, από τον Τουρκικό ζυγό. Κατά τη διάρκεια της Επανάστασης οι μεγαλύτεροι σε ηλικία πατέρες για να διασώσουν τα κειμήλια και την κινητή περιουσία της Μονής, κατέφυγαν στη Μονή του Αγίου Αντωνίου Απεζανών. Οι νεώτεροι μοναχοί έλαβαν μέρος στις ένοπλες συγκρούσεις μέσα από τα σώματα Κρητών οπλαρχηγών. Πολλοί από αυτούς σκοτώθηκαν και τραυματίστηκαν. Το ίδιο συνέβη και στην Επανάσταση του 1896. Ο φόρος αίματος της Μονής στους αγώνες του Έθνους είναι σημαντικός.

Το Καθολικό της Μονής

Το Καθολικό βρίσκεται στο κέντρο του μεγάλου προαύλειου χώρου της Μονής. Είναι ρυθμού δίκλιτης βασιλικής. Το δεξιό κλίτος τιμάται στον Άγιο Γεώργιο και το αριστερό στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος. Θεμελιώθηκε στίς 5 Μαρτίου 1861 και αποπερατώθηκε στίς 22 Απριλίου 1863. Το τέμπλο του ναού είναι περίτεχνα ξυλόγλυπτο με σπάνιες παραστάσεις. Στο αριστερό μέρος του καθολικού βρίσκεται η θαυματουργή εικόνα του Αγίου Γεωργίου, η οποία σε μεγάλο μέρος της καλύπτεται με πολύτιμα τάματα και αφιερώματα. Στην είσοδο του ναού η οποία είναι κατασκευασμένη με λευκό μάρμαρο, βρίσκεται χαραγμένη επιγραφή με το κοντάκιο των εγκαινίων. Ακριβώς απέναντι από την είσοδο του καθολικού, βρίσκεται διώροφο κτήριο, το οποίο αναγέρθηκε το 1920 και στο οποίο στεγάζονται: το ηγουμενείο, η αίθουσα υποδοχής, το σαλόνι, η βιβλιοθήκη, τα υπνοδωμάτια φιλοξενίας των προσκυνητών, η κουζίνα, η τραπεζαρία και άλλοι βοηθητικοί χώροι. Εκτός του Καθολικού και εντός του περίβολου της Μονής υπάρχει το παρεκκλήσιο του Αγίου Ευγενίου, το οποίο ανεγέρθηκε το 1983, πρός τιμήν του Αρχιεπισκόπου Κρήτης Ευγένιου. Στη δικαιοδοσία της Μονής υπάγονται και άλλα 6 εξωκκλήσια τα οποία βρίσκονται διάσπαρτα σε γειτονικές περιοχές.

Επανωσηφήτες Αδελφοί

Στο διάβα των αιώνων η ιερά και σεβασμία αυτή Μονή ανέθρεψε μεγάλα πνευματικά αναστήματα, τα οποία με τη ζωή και τη δράση τους, αξιώθηκαν να ανέλθουν σε ανώτατα εκκλησιαστικά αξιώματα. Απο τά πολλά και άξια τέκνα που ανέδειξε η μονή της μετανοίας τους, αναφέρουμε ενδεικτικά: το μακαριστό Μητροπολίτη Κρήτης και μετέπειτα πρώτο Αρχιεπίσκοπο Κρήτης Ευγένιο Ψαλλιδάκη (μνημειώδης ορειχάλκινος ανδριάντας του οποίου υπάρχει στην αυλή της Μονής), τον Επίσκοπο Αγίου Φραγκίσκου Αμερικής Αντώνιο, τον Επίσκοπο Ντένβερ Αμερικής Άνθιμο, το μακαριστό Μητροπολίτη Γορτύνης και Αρκαδίας Κύριλλο (ο οποίος ετάφη προ διμήνου στο κοιμητήριο της Μονής), τον πρωτοσύγκελλο της Ιεράς Μητροπόλεως Χρυσόστομο Παπαδάκη, κ.α.

Κειμήλια και Λείψανα

Σε ειδικά διαμορφωμένη διόροφη πτέρυγα, στο τέλος του προαύλειου χώρου της Μονής, στεγάζεται το εκκλησιαστικό μουσείο και η βιβλιοθήκη. Στο μουσείο το οποίο πληρεί όλες τις σύγχρονες τεχνολογικές προυποθέσεις, υπάρχουν προθήκες – βιτρίνες στίς οποίες εκτίθενται: παλαιές και σπάνιες φορητές εικόνες, αργυρά Ευαγγέλια, παλαιά ιερά σκεύη, αντιμήνσια, κανδύλες σταυροί επιστήθιοι και ευλογίας, εγκόλπια, ποιμαντορικές ράβδοι, επισκοπικές μίτρες, οι αρχιερατικές στολές και τα παράσημα του Αρχιεπισκόπου Κρήτης Ευγένιου, δικηροτρίκηρα, θυμιατήρια, κ.α. Επίσης η Μονή έχει στη κατοχή της μεγάλο αριθμό ιερών λειψάνων, όπως των Αγίων: Αντωνίου, Ευθυμίου, Τρύφωνος, Χαραλάμπους, Θεοδώρου του Στρατηλάτου, Μεθοδίου, Μεθοδίου Κρήτης, Παρθενίου, Παρασκευής, Παντελεήμονος, Θωμά, Πελαγίας, Αναστασίας της Ρωμαίας, Αναργύρων Κοσμά και Δαμιανού, Νεκταρίου Πενταπόλεως, Ιωάννου του Ελεήμονος, Χρυσοστόμου, Αικατερίνης, Αναστασίας της Φαρμακολύτριας, κ.α. Η μονή είναι ιδιόρρυθμη και η διοίκησή της ασκείται απο τον ηγούμενο και τους δύο συμβούλους. Η αδελφότητα σήμερα αριθμεί σαράντα μοναχούς. Η Μονή εορτάζει τη μνήμη του Αγίου Γεωργίου, στίς 23 Απριλίου και στις 3 Νοεμβρίου. Για επικοινωνία: Αρχιμανδρίτης Βαρθολομαίος Βογιατζόγλου, Ιερά Μονή Αγίου Γεωργίου Επανωσήφη, Πύργος Ηρακλείου, 700 10, Κρήτη, τηλ: (28940 – 51.231, 51.183).

Στοιχεία για τη συγγραφή του παρόντος άρθρου λάβαμε απο τα κατωτέρω βιβλία:

1. Ηθική και Θρησκευτική Εγκυκλοπαιδεία, Αθήνα 1966
2. Αρχιμ. Άνθιμου Σαραντινού «Ιερά και Σεβασμία Μονή Αγίου Γεωργίου Επανωσήφη», Ηράκλειο Κρήτης 1990

· Ευχαριστούμε τον ηγούμενο της Ιεράς Μονής, Αρχιμ. Βαρθολομαίο Βογιατζόγλου, γιά την ευγενική του συνεργασία και φιλοξενία.