ΚΡΗΤΗΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΛΑΪΚΗ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

Οι Κρητικοί, εκτός από την επίδοση τους στους χορούς και τα τραγούδια, φημίζονται για τις καλλιτεχνικές τους τάσεις και τη δεξιοτεχνία τους στην κατασκευή διάφορων χειροτεχνημάτων, τα περισσότερα από τα οποία ήταν είδη καθημερινής χρήσης που ο λαϊκός τεχνίτης τα έφτιαχνε με ένα ιδιαίτερο μεράκι για να τα χρησιμοποιήσει, να τα χαρεί η να τα πουλήσει. Έτσι έχουμε επαγγελματίες και ερασιτέχνες τεχνίτες. Οι γυναίκες ασχολούνται με την υφαντική, την κεντητική και την καλαθοπλεκτι-κή, ενώ οι άνδρες με την ξυλογλυπτική, την κατασκευή λαϊκών οργάνων, τη μα-χαιροποιια και την καλαθοπλεκτική.

Οι παραδοσιακές αυτές ασχολίες, είτε με επαγγελματικό σκοπό ασκούνται είτε ερασιτεχνικά, απασχολούν όλο και λιγότερους ανθρώπους και μερικές μάλιστα τείνουν να εκλείψουν. α) ΥφαντικήΣε κάθε χωριάτικο σπίτι ξεχωριστή θέσει κατείχε ο αργαλειός. Τα κρητικά υφαντά διακρίνονται για το «κρουστό φάσιμο», δηλαδή τη σφιχτή ύφανση, την αρμονία των χρωμάτων και την καλαίσθητη διακόσμηση (ξόμπλια ή πλουμιά).

Το χρώμα που επικρατεί στα τοπικά υφαντά είναι το κόκκινο, ενώ τα πλου-μιά είναι πολύχρωμα και οι ύλες βαμβάκι, μαλλί, λινάρι, μετάξι, ανάλογα με το είδος και τη χρήση τους.

Οι γυναίκες έβαφαν μόνες τα νήματα χρησιμοποιώντας φυτικές βαφές – ρίζες φυτών, φύλλα, λουλούδια, καρπούς, φλοιούς δέντρων κ.ά. – ή ακόμα μου-τζούρα από το τζάκι και λουλάκι – συνήθως για το βάψιμο του υλικού για την ύφανση της ανδρικής βράκας.

Η διαδικασία της βαφής ήταν πολύπλοκή και απαιτούσε πολύ χρόνο και εμπειρία. Έτσι γινόταν από παρέες γυναικών που δούλευαν, κουβέντιαζαν και τραγουδούσαν συγκεντρωμένες σε κάποιο σπίτι ή αυλή, ενώ συγχρόνως οι πιο πεπειραμένες έδειχναν την τέχνη στις νεότερες.

Τα κρητικά υφαντά ήταν κυρίως είδη καθημερινής χρήσης, απαραίτητα για το χωριάτικο νοικοκυριό ή την ένδυση:πατανίες και χράμια (είδη κλινοσκεπα-σμάτων), σεντόνια, πέτσες (πετσέτες), τραπεζομάντιλα. Ακόμη ντρου6άδες (σάκοι), προσώμια (πολύχρωμα υφαντά που τα έβαζαν στον ώμο τους οι γυναίκες για ν’ ακουμπήσουν το σταμνί με το νερό), μπροστοποδιές, φασκιές (για να φασκιώνουν τα μωρά), δρακοζώνες, για την ανδρική φορεσιά κ.ά. πολλά είδη.β) ΚεντητικήΟι γυναίκες της Κρήτης, εκτός από τον αργαλειό, ασχολούνταν – και πολλές ασχολούνται ακόμη – με το κέντημα.

Με τους κατάλληλους χρωματικούς συνδυασμούς και τις αρμονικές συνθέσεις των σχημάτων δημιουργούν πραγματικά αριστουργήματα. Γνωστά είναι τα ρεθυμνιώτικα κεντήματα με τη χαρακτηριστική κρητική ή ρεθυμνιώτικη βελονιά που είναι εργασμένα με υπομονή και γούστο.γ) ΑγγειοπλαστικήΗ τέχνη του πηλού έχει τις ρίζες της στα μινωικά χρόνια. Σημαντικά κέντρα αγγειοπλαστικής ήταν η Χαλέπα στα Χανιά, οι Μαργαρίτες στο Ρέθυμνο και το Κεντρί στην Ιεράπετρα.

Το πιο γνωστό όμως ήταν το θραψανό στο Ηράκλειο, του οποίου οι κάτοικοι από τα χρόνια των Ενετών ήταν τσουκαλάδες. Κατασκεύαζαν κυρίως πιθάρια που θυμίζουν έντονα τα μινωικά και χρησίμευαν για την αποθήκευση του λαδιού. Ακόμα έφτιαχναν και άλλα μικρότερα είδη για χρήση στο σπίτι (λεκάνες, σταμνιά κλπ.).

Σήμερα, υπάρχουν κεραμίστες που ασχολούνται με το διακοσμητικό είδος.δ) ΚαλαθοπλεκτικήΜε υλικά που αφθονούν στη χλωρίδα του νησιού, οι Κρητικοί – όχι μόνο οι καλαθοπλέκτες, αλλά και πολλοί χωρικοί που γνώριζαν την τέχνη – έπλεκαν καλάθια για διάφορες αγροτικές και καθημερινές χρήσεις: κόφες για τη μεταφορά των σταφυλιών κατά τον τρύγο, σταροκοφινίδες για αποθήκευση καρπών, τουπιά (καλούπια) για το πήξιμο του τυριού, ψωμοκοφινίδες για να διατηρούν το ψωμί κ.ά.ε) ΜαχαιροποιίαΣτα Χανιά και το Ηράκλειο υπήρχαν πολλά εργαστήρια μαχαιροποιίας, μερικά από τα οποία διατηρούνται και σήμερα.

Τα κρητικά παραδοσιακά μαχαίρια είναι γνωστά για την κομψότητα, την όμορφη διακόσμηση τους και την ανθεκτικότητα. Έχουν μονοκόμματη λεπίδα από ατσάλι με μία κόψη, λα6ή από κέρατο ζώου και θήκη από ξύλο με εξωτερική επένδυση από δέρμα.

Στα ασημένια μαχαίρια η θήκη είναι από ασήμι σκαλισμένο με διάφορα λαϊκά μοτίβα.στ) ΞυλογλυπτικήΟι παλιοί ξυλόγλυπτες (ταγιαδόροι) ασχολούνταν κυρίως με την εκκλησιαστική τέχνη. Σκάλιζαν τέμπλα, προσκυ-νητάρια, άμβωνες, κηροπήγια, και άλλα έργα με ανατολική επίδραση, που κοσμούσαν τις εκκλησίες.

Ένας κλάδος της ξυλογλυπτικής ήταν και η κατασκευή λαϊκών οργάνων. Σήμερα υπάρχουν ελάχιστοι τέτοιοι τεχνίτες, σε αρκετά όμως, ορεινά κυρίως, μέρη προικισμένοι ερασιτέχνες φτιάχνουν μικρά κομψοτεχνήματα (κουτάλια, πιρούνια, σφραγίδες για τα πρόσφορα, λύρες και διάφορα άλλα αντικείμενα).http:

 

//www.rizaonline.gr