ΚΡΗΤΗΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ

Παύλος Βλαστός. Ο πατέρας της Κρητικής λαογραφίας

O Παύλος Βλαστός σε ηλικία 24 χρονών, ξεκίνησε τη συστηματική συλλογή λαογραφικού υλικού της Κρήτης.

Δουλεύοντας με μεθοδικό και επιστημονικό τρόπο, μας άφησε 93 τόμους χειρόγραφους, με πολυτιμότατο λαογραφικό υλικό, το οποίο συγκέντρωσε από τη μια άκρη της Κρήτης μέχρι την άλλη. Το υλικό αυτό παραμένει ανέκδοτο σχεδόν στο σύνολό του. Πρόλαβε να εκδόσει μονάχα το κλασσικό πια βιβλίο του: « Ο Γάμος εν Κρήτη»και να κάνει μερικές δημοσιεύσεις σε κάποιες εφημερίδες.

Γενικά, έζησε σε μια πολύ ταραγμένη περίοδο, με συνεχείς επαναστάσεις στην Κρήτη και με τη δύσκολη προσπάθεια της Ελλάδας να πατήσει στα πόδια της. Ευτύχησε όμως να δει την απελευθέρωση της Κρήτης από τους Τούρκους και την ένωσή της με την Ελλάδα.

Επίσης έζησε την προσπάθεια κάποιων κύκλων από την Ελλάδα (κυρίως της άρχουσας τάξης) αλλά και κύκλων του εξωτερικού, να «εκμοντερνίσουν», «εξευρωπαϊσουν», «εκδυτικίσουν» την ταλαιπωρημένη Ελλάδα.

Συνδυάζοντας μεθοδολογικά την επιτόπια έρευνα με τη μελέτη των παλαιότερων και σύγχρονών του γραπτών πηγών, ο Π. Βλαστός συγκέντρωσε πλήθος πληροφοριών, σχετικών όχι μόνο με τον λαϊκό πολιτισμό, αλλά και τη γεωλογία της νήσου, τη βοτανική, την ιστορία, την αρχαιολογία και τη φιλολογία. Το υλικό αυτό αποθησαυρίστηκε σε ένα εντυπωσιακό αρχείο 94 χειρόγραφων τόμων, εκ των οποίων οι 41, περίπου 26.000 σελίδες, περιλαμβάνουν τη λαογραφική ύλη. Η συλλογή του Βλαστού συμπληρώνεται από μουσική και ποιήματα της λόγιας παράδοσης, εκκλησιαστικά μέλη, εμβατήρια και θουρίους, τραγούδια και χορούς από την υπόλοιπη Ελλάδα και την Ευρώπη, σχολικά άσματα και δικά του στιχουργήματα.

Τη βυζαντινή παρασημαντική ο Βλαστός τη διδάχθηκε στο Ρέθυμνο, όπου είχε την τύχη να γνωρίσει τον Κωνσταντίνο Ψαρουδάκη, διαπρεπή μουσικοδιδάσκαλο της εποχής.

Εφοδιασμένος με γνώσεις και με πηγαίο ενθουσιασμό, σε ηλικία μόλις 24 χρονών, το 1860, συνέλαβε τη μεγαλεπήβολη ιδέα της περισυλλογής και μελέτης όλων των δημοτικών τραγουδιών της Κρήτης, κατόπιν προτροπής του πατέρα του, Γεωργίου Βλαστού, όπως αναφέρει ο ίδιος σε σχετική αφιέρωσή του: «…διότι Συ πρώτος, μεταξύ των άλλων πατριωτικών διδαγμάτων Σου, μοι ενέπνευσες την ιδέαν της περισυλλογής των τοιούτων πατρίων μαργαριτών…».

Έχοντας έμφυτο το μικρόβιο του ερευνητή, ο Βλαστός διέτρεξε απ’ άκρου εις άκρον την Κρήτη – τις επαρχίες Μεραμπέλλου, Λασιθίου, Τεμένους, Μαλεβιζίου, Γορτύνης, Αμαρίου, Αγίου Βασιλείου, Αποκορώνου και Σφακίων. Κατά την περιήγησή του κατέγραψε πάνω από 400 δημοτικά τραγούδια – της τάβλας, της αγάπης, του γάμου, νανουρίσματα, κάλαντα, ηρωϊκά, ρίμες, παραλογές – αλλά και πάσης φύσεως έθιμα, δοξασίες και εκδηλώσεις του φυσικού, πνευματικού και κοινωνικού λαϊκού βίου.

Η πολύτιμη κληρονομιά που άφησε στον λαό της Κρήτης, αλλά και ευρύτερα στους Έλληνες, ο Παύλος Βλαστός τον κατατάσσει στη χορεία των μεγάλων συλλογέων παραδοσιακών τραγουδιών του 19ουκαι 20ου αιώνα, μαζί με τον Σιγάλα, τον Παχτίκο και τον Ψάχο. Η αναβίωση των μουσικών του καταγραφών από τον Δημήτρη Σγουρό μας…πήγε ένα βήμα πίσω (!), αφού επεξέτεινε τη γνώση μας για την κρητική μουσική κατά μισό αιώνα νωρίτερα, από τις αρχές του 20ουαιώνα, στα μέσα του 19ου.

Κοινό στοιχείο και των δύο, η πηγαία αγάπη τους για την Κρήτη και τον λαϊκό της πολιτισμό, η αφομοίωση των δεδομένων της Κρητικής παράδοσης και η μετουσίωση τους σε δημιουργική έκφραση. Αυτόν τον μυσταγωγικό βιωματικό μετασχηματισμό περιγράφει και ο ΝίκοςΚαζαντζάκης στην Αναφορά στον Γκρέκο: «Διάβαζα συναξάρια, άκουγα παραμύθια, έπαιρνε τ’ αφτί μου κουβέντες κι όλα μεταμορφώνουνταν και παραμορφώνουνταν μέσα μου … αργότερα πολύ, όταν άρχισα να γράφω τραγούδια και μυθιστορήματα, κατάλαβα πως η μυστική αυτή κατεργασία λέγεται δημιουργία …».

 

https://pvlastos.wordpress.com/