ΚΡΗΤΗΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Χελιδονίσματα Κρήτης (Κάλαντα της Άνοιξης)

 

 

Ο Μάρτης ήρθε με χαρές και με δροσιές γεμάτος,
όλα τα έχνη τα κακά να μη φανή η φανιά ντως,
όξω ψύλλοι και κοργοί, όφιδες και μποντικοί
κολισαύρες και λιακόνια,
όξω απού τ΄ αφεντικού το στρώμα.
Το χελιδόνι νάρχεται , στο σπίτι να φωλεύγει,
και να του δίδετε θροφή να παίρνει να μισέβγει
να πηαίνει εις την έρημο, να είναι φορτωμένο,
να τρώει να ευφραίνεται κι αυτό το βλοημένο
δώτε και μας τον κόπο μας, ό,τι είναι ο ορισμός σας
και ο Χριστός μας πάντοτε να είναι ο βοηθός σας,
χρόνους πολλούς να ζήσετε, πάντα ευτυχισμένοι
σωματικά και ψυχικά να είστε ευτυχισμένοι .

 

Στα πρώτα βυζαντινά χρόνια, το “ελληνικό” έθιμο  της χελιδόνας θεωρήθηκε ειδωλολατρικό και στην αρχή απαγορεύτηκε από την εκκλησία Παρ’ όλα αυτά όμως τα παιδιά συνέχιζαν να τραγουδούν τον ερχομό της Άνοιξης και έτσι το έθιμο διατηρήθηκε όπως ακριβώς και στην αρχαιότητα.

 Σε κάθε μεριά της Ελλάδας, τα παιδιά ξεχύνονταν στους δρόμους για να καλωσορίσουν τα χελιδόνια τους, τους αγγελιοφόρους της Άνοιξης.

Κρατούσαν στα χέρια τους ένα ξύλινο χελιδόνι και του κρεμούσαν στο λαιμό κουδουνάκια .

Πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι και έλεγαν τα “χελιδονίσματα” ενώ τα κουδουνάκια συνόδευαν το τραγούδι τους

Το τέλος του Χειμώνα και τον ερχομό των χελιδονιών γιόρταζαν τα παιδιά από την αρχαιότητα με τα “χελιδονίσματα”.

Ο συγγραφέας Αθηναίος (2ος αιώνας μ.Χ.) έχει διασώσει ένα “χελιδόνισμα” που τραγουδούσαν τα παιδιά στη Ρόδο. Κρατώντας ένα ομοίωμα χελιδονιού, τριγύριζαν στην πόλη και ζητούσαν φιλέματα.

ἦλθ᾽ ἦλθε χελιδών
καλὰς ὥρας ἄγουσα,
καλοὺς ἐνιαυτούς,
ἐπὶ γαστέρα λευκά,
ἐπὶ νῶτα μέλαινα.
παλάθαν σὺ προκύκλει
ἐκ πίονος οἴκου
οἴνου τε δέπαστρον
τυροῦ τε κάνυστρον·
καὶ πύρνα χελιδών
καὶ λεκιθίταν
οὐκ ἀπωθεῖται· πότερ᾽ ἀπίωμες ἢ λαβώμεθα;
εἰ μέν τι δώσεις· εἰ δὲ μή, οὐκ ἐάσομες·
ἢ τὰν θύραν φέρωμες ἢ τὸ ὑπέρθυρον
ἢ τὰν γυναῖκα τὰν ἔσω καθημέναν·
μικρὰ μέν ἐστι, ῥᾳδίως νιν οἴσομες.
ἂν δὴ τι φέρῃς, μέγα δή τι φέροις·
ἄνοιγ᾽ ἄνοιγε τὰν θύραν χελιδόνι·
οὐ γὰρ γέροντές ἐσμεν, ἀλλὰ παιδία.
Page, Poetae Melici Graeci 848
Μετάφραση: Μ. Ζ. ΚοπιδάκηςΉλθε το χελιδόνι ήλθεφέρνει τις καλοκαιριές

και χαρούμενες χρονιές,

κάτασπρη έχει την κοιλιά,

μαύρη την ουρά.

Ρίξε συκοπιταρίδα

από το αρχοντικό σου,

φέρε κύπελλο κρασί

και κανίστρι με τυρί.

Και το ξεροκόμματο,

μα και το αυγόψωμο

αγαπά το χελιδόνι. Να του δίνουμε ή θα καλοχεριστούμε;

Αν μας δώσεις -Αν μας αρνηθείς, ησυχία δεν θα βρεις

ή θα αρπάξουμε την πόρτα ή τ᾽ ανώφλι της

ή τη νοικοκυρά που ᾽ναι μες στο σπίτι·

είναι μικροκαμωμένη, εύκολα σηκώνεται.

Αν θα μας φιλοδωρήσεις, να ᾽ναι κάτι που αξίζει.

Άνοιγε, άνοιγε τη θύρα στα χελιδονάκια·

δεν είμαστε δα γέροι, είμαστε παιδιά.

Στα νεότερα χρόνια τα παιδιά τραγουδούν τα σύγχρονα χελιδονίσματα

σε διάφορες παραλλαγές ανάλογα με την περιοχή.

 

Ηρθε ήρθε η χελιδόνα
Ήρθε πάλι η μελιδόνα
Κάθησε και λάλησε
Και γλυκά κελάιδησε
Εφυγα κι άφησα σύκα
Και σταυρό και θημωνίτσα
Κι ήρθα τώρα και βρήκα φύτρα
Χόρτα, σπάρτα, βλίτρα,
Βλίτρα, βλίτρα, φύτρα, φύτρα

 

ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑ

Το Μάη λαλούν οι πέρδικες ,
το Μάη λαλούν τ’ αηδόνια
Το Μάη κατεβαίνουνε στις βρύσες τα τρυγόνια .
Το Μάη εγεννήθηκα
και μάγια δεν φοβώμαι
εκτός αν με μαγέψουνε
στην κλίνη που κοιμώμαι . 

ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑ

Χελιδόνιν έρχεται,
θάλασσαν απέρασε ,
τη φωλιά θεμέλιωσε, κάθησε και ελάλησε :
– Μάρτη , Μάρτη χιονερέ
και Φλεβάρη βροχερέ,                                      
ο Απρίλης ο γλυκύς
έφτασε, δεν είν’ μακρύς .
Τα πουλάκια κελαηδούν ,
τα δεντράκια φυλλανθούν ,
τα ορνίθια να γεννούν
αρχινούν και να κλωσσούν .
Τα κοπάδια ξεκινούν
ν΄ανεβαίνουν στα βουνά ,
τα κατσίκια να πηδούν
και να τρώγουν τα κλαδιά .
Επαψαν τα παγητά
και τα χιόνια κι ο βοριάς .
Μάρτη , Μάρτη χιονερέ
και Φλεβάρη λασπερέ
ήρθ’ ο Απρίλης ο καλός . 

ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑ

Ηρθε πάλι η Χελιδόνα ,
ήρθε πάλι η Μελιδόνα
απ’ τη θάλασσα μακριά
και μας έφερε καλά ,
τη δροσιά και τη χαρά
και τα κόκκινα αυγά . 

ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑ

Χελιδόνα έρχεται
απ’ την Ασπρη Θάλασσα
θάλασσαν επέρασε
και σπειρί κονόμησε
κάθησε και λάλησε. 

ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑ

Χελιδόνι μου γοργό ,
που ‘ρθες απ’ την έρημο ,
τι καλά μας έφερες;
– Την υγεία και τη χαρά
και τα κόκκινα τ’ αυγά . 

ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Μάρτης μας ήρθε,καλώς μας ήρθε
τα χελιδόνια έρχονται από την Αραβία,
μας φέρνουνε την άνοιξη κι όλο το καλοκαίρι
και ΄μεις για τούτο ήρθαμε, να πούμε καλημέρα
και να παρακαλέσουμε Χριστό και Παναγία
να μας βοηθά παντοτινά και όλοι με υγεία. Και του χρόνου! 

ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑ ΣΑΜΟΥ (1o)

Δόνι, χελιδόνι
ήρθες, καλώς ήρθες.
Φκιάσε τη φωλιά σου
κάμε τα πουλιά σου
φκιάστηνε στο σπίτι
κανένας δεν τη γκίζει. 

ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑ ΣΑΜΟΥ (2o)

Το χελιδόνι το πουλί
πάει πέρα κι’ έρχεται
πάει και ξανάρχεται
στήνει μήνυμα και λέει
πως είναι καλοκαίρι. 

ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑ ΡΟΔΟΥ

Το χελιδόνιμ πέπεται
πάει και πάλιν έρκεται
και τραγουδά και χαίρεται
και φέρνει μας μήνυμα(ν)
πως είναιν άνοιξη καιρού
και άρχιση καλοκαιριού
Και εσείς εμάς τον κόπο μας
να μας πληρωσετε πολλά
κοσάρια, γρόσια και αυγά
όχι από ένα κι’ από δυό
αλλά από έξη κι’ απ’ οχτώ. 

ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑ

Ηρθε, ήρθε χελιδόνα,
ήρθε κι άλλη μεληδόνα,
κάθισε και λάλησε
και γλυκά κελάδησε.
«Μάρτη, Μάρτη μου καλέ,
και Φλεβάρη φοβερέ,
κι αν φλεβίσεις κι αν τσικνίσεις,
καλοκαίρι θα μυρίσεις . 

ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑ

Xελιδόνα έρχεται
απ’ τη μαύρη θάλασσα
πύργον εθεμελίωσε.
Κάθησε και λάλησε
και γλυκά κελάηδησε!
Μάρτη, Μάρτη μου καλέ
και Φλεβάρη θλιβερέ,
ο Απρίλης ο γλυκής
έφτασε σε ‘ναι μακρής!
Μώρ’ κυρά, καλή κυρά,
έμπα στο κελλάρι σου,
φέρ’ αυγά σαρακοστιανά,
ώσπου νά’ ρθ’ η Πασχαλιά,
με τα κόκκινα τ’ αυγά . 

ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑ ΡΟΔΟΥ

Ήρθε, ήρθε χελιδόνα,
φέρνοντας καλοκαιριά
και καλή χρονιά,
στην κοιλιά της άσπρη
και στη ράχη μαύρη. 

Επιμέλεια: Ζωή Παπαδάκη

http://iscreta.gr/