ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

Oχι, τα ρομπότ δεν θα νιώσουν αληθινή αγάπη

Πριν από χρόνια μίλησα με ένα 16χρονο κορίτσι, το οποίο σκεφτόταν να αποκτήσει έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή συντροφιάς και περιέγραψε τα θετικά στοιχεία. Δεν είναι ότι το ρομπότ που φανταζόταν, μία πολύ εξελιγμένη Siri, αποτελούσε έμπνευση. Είναι ότι ήδη έβρισκε τους ανθρώπους απογοητευτικούς. Και τώρα, για πρώτη φορά, μου εξήγησε ότι οι άνθρωποι είχαν εναλλακτικές λύσεις.

Το κορίτσι είχε μεγαλώσει στην εποχή της Siri, ενός αντικειμένου το οποίο παρουσιάζεται σαν μηχανή ικανή να εκδηλώνει συναισθήματα. Της έμοιαζε φυσικό ότι άλλες μηχανές θα επέκτειναν το φάσμα των συζητήσεων. Ομως υπήρχε κάτι το οποίο ήταν πολύ νέα για να κατανοήσει ή είχε, όπως πολλοί από εμάς, την τάση να ξεχνά.

Αυτά τα ρομπότ επιδεικνύουν ενσυναίσθηση σε μια συζήτηση για τον φίλο σας, τη μητέρα σας, το παιδί σας ή τον εραστή σας, αλλά δεν έχουν εμπειρία καμιάς τέτοιας σχέσης. Δεν νιώθουν τίποτα από την ανθρώπινη απώλεια ή την αγάπη που τους περιγράφουμε. Ωστόσο δρούμε ωσάν οι συναισθηματικοί δεσμοί που έχουμε με αυτές τις μηχανές να είναι αμοιβαίοι και πραγματικοί. Στην κατασκευή και στο μάρκετινγκ αυτών των συσκευών ενθαρρύνουμε τα παιδιά να αναπτύξουν έναν δεσμό που πρόκειται να οδηγήσει σε συναισθηματικό αδιέξοδο. Πέρα από αυτό έχει γίνει της μόδας για τους ψυχολόγους να κριτικάρουν την ενσυναίσθηση, μία μοναδική εκδήλωση ανθρώπινης επαφής, σε μια χρονική στιγμή που ξεκινάμε σχέσεις με αντικείμενα που δεν διαθέτουν ενσυναίσθηση. Η σύμπτωση είναι πολύ βολική. Τα παιδιά θα χάσουν την ικανότητα να διαθέτουν ενσυναίσθηση, καθώς σχετίζονται όλο και περισσότερο με αντικείμενα που δεν μπορούν να διαμορφώσουν τέτοιους δεσμούς.

Η τεχνολογία μάς προκαλεί να κοιτάξουμε τις ανθρώπινες αξίες μας. Μπορούμε να επιχειρήσουμε να χρησιμοποιήσουμε την τεχνολογία για να θεραπεύσουμε το Πάρκινσον ή το Αλτσχάιμερ, κάτι που θα ήταν ευλογία, αλλά αυτή η ευλογία δεν αποτελεί αίτιο για να κινηθούμε από την τεχνητή ενίσχυση του εγκεφάλου στην τεχνητή οικειότητα.

Κι όμως αυτά συζητούνται αυτές τις ημέρες. Η συζήτηση ξεκινά με την ιδέα ότι τα ρομπότ συντροφιάς θα είναι «καλύτερο από το τίποτα», επειδή δεν υπάρχουν αρκετοί άνθρωποι να αγαπούν και να φροντίζουν άλλους ανθρώπους. Αλλά αυτή η ιδέα γρήγορα μετασχηματίζεται σε μια άλλη. Οτι τα ρομπότ θα είναι καλύτερα σε όλα. Σε αντίθεση με τους ανθρώπους, δεν θα σε εγκαταλείπουν ούτε θα αρρωσταίνουν και θα πεθαίνουν. Μπορεί να μην έχουν ικανότητες να αγαπήσουν, αλλά τουλάχιστον δεν θα σου ματώνουν την καρδιά. Ετσι, το καλύτερο από το τίποτα μετατρέπεται σε καλύτερο από τα πάντα. Αυτοί είναι σταθμοί στο ταξίδι της λήθης του τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος. Αλλά η λήθη ξεκινά πολύ προτού αποκτήσουμε ένα ρομπότ σύντροφο. Ξεκινά από τη στιγμή που σκεφτόμαστε να αποκτήσουμε ένα. Για την κατασκευή των ρομπότ θα πρέπει πρώτα να επαναπροσδιορίσουμε τους εαυτούς μας, ώστε να είμαστε έτοιμοι να γίνουμε οι σύντροφοί τους. Στις αρχές Μαΐου γύρισα ένα φιλμ για την τεχνολογία και την ανθρωπότητα. Ο σκηνοθέτης Μπένετ Μίλερ μου έδειξε κομμάτια από συνεντεύξεις που είχε κάνει με τους πιο διάσημους μελλοντολόγους του κόσμου. Ξανά και ξανά ακούω ότι «δεν υπάρχουν αρκετοί άνθρωποι να φροντίσουν τους ηλικιωμένους. Υπάρχει μία επιδημία μοναξιάς και τα ρομπότ θα την κάνουν να ανήκει στο παρελθόν». Και πάνω απ’ όλα είναι η φύση μας, η ανθρώπινη φύση μας, να εξελισσόμαστε. Είναι η ανθρώπινη μοίρα μας να εξελισσόμαστε σε ένα ανώτερο γνωσιακό ον ενός ρομποτικού μέλλοντος.

* H κ. Sherry Turkle είναι καθηγήτρια του προγράμματος Επιστημών, Τεχνολογίας και Κοινωνίας στο ΜΙΤ.